NOWY PREZYDENT KRAKOWA 2026: KOMPETENCJE PREZYDENTA MIASTA I SPRAWY, KTÓRE ZAŁATWISZ W URZĘDZIE. PORADNIK ADW. DOMINIKA MARCHEWKI

Jak przebiegł wybór nowego prezydenta Krakowa w 2026 r.?

Przedterminowe wybory prezydenta Krakowa były skutkiem referendum lokalnego z 24 maja 2026 r., w którym mieszkańcy odwołali prezydenta Aleksandra Miszalskiego. W referendum wzięło udział ponad 176 tys. osób, a za odwołaniem głosowało blisko 98% z nich. Referendum było ważne, ponieważ udział przekroczył 3/5 liczby osób głosujących w wyborach prezydenta w 2024 r. Równoległe referendum w sprawie odwołania Rady Miasta Krakowa było nieważne z powodu zbyt niskiej frekwencji.

Po odwołaniu prezydenta Prezes Rady Ministrów wyznaczył osobę pełniącą funkcję prezydenta Krakowa do czasu wyboru następcy. Funkcję tę pełnił Stanisław Kracik, dotychczasowy zastępca prezydenta. Termin wyborów przesunął się na wrzesień, ponieważ ważność referendum zakwestionowano w protestach, a Sąd Apelacyjny w Krakowie rozstrzygnął sprawę ostatecznie 28 lipca 2026 r.

Oficjalne wyniki wyborów i referendum publikuje Państwowa Komisja Wyborcza. Przebieg referendum, okresu przejściowego i obu tur głosowania opisywały między innymi Demagog, RMF24, OKO.press i TVP Kraków. Uchwały Rady Miasta Krakowa i zarządzenia prezydenta są dostępne w Biuletynie Informacji Publicznej Miasta Krakowa.

W skrócie: po odwołaniu prezydenta w referendum Kraków wybrał następcę w dwóch turach, a nowy prezydent objął urząd 20 października 2026 r. i będzie sprawował go do 2029 r.

Kim jest nowy prezydent Krakowa Łukasz Gibała?

Łukasz Gibała jest przedsiębiorcą, doktorem nauk humanistycznych i byłym pracownikiem naukowym Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego. W przeszłości był posłem na Sejm, najpierw z ramienia Platformy Obywatelskiej, z której wystąpił w 2012 r., a następnie Ruchu Palikota, z którego odszedł w 2014 r. Jest założycielem stowarzyszenia Kraków dla Mieszkańców i radnym Miasta Krakowa. Według RMF24 wybory w 2026 r. były jego czwartym startem w wyborach na prezydenta Krakowa.

W wystąpieniu po ślubowaniu, relacjonowanym przez Portal Samorządowy, Łukasz Gibała zaapelował do radnych o współpracę ponad podziałami i wskazał obszary wymagające działań: finanse miasta, gospodarkę opartą na turystyce i usługach dla biznesu, planowanie przestrzenne, transport publiczny oraz zaufanie mieszkańców do władz miasta. Rota ślubowania, określona w art. 29a ustawy o samorządzie gminnym, zobowiązuje prezydenta do wierności prawu i sprawowania urzędu dla dobra publicznego i pomyślności mieszkańców.

Jakie kompetencje ma prezydent Krakowa?

Prezydent Krakowa jest organem wykonawczym gminy w rozumieniu ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. Zgodnie z art. 30 ust. 1 tej ustawy prezydent wykonuje uchwały Rady Miasta Krakowa i zadania gminy określone przepisami prawa. Prezydent kieruje bieżącymi sprawami miasta, reprezentuje je na zewnątrz, kieruje Urzędem Miasta Krakowa i wydaje decyzje w indywidualnych sprawach mieszkańców.

W praktyce większość decyzji podpisują nie osobiście prezydent, lecz upoważnieni zastępcy, dyrektorzy wydziałów i pracownicy Urzędu Miasta Krakowa. Decyzja wydana z upoważnienia jest decyzją prezydenta, dlatego wszystkie środki odwoławcze kieruje się tak samo jak od decyzji podpisanej przez prezydenta.

W skrócie: prezydent wykonuje uchwały rady, zarządza majątkiem i budżetem miasta oraz wydaje decyzje w sprawach mieszkańców, najczęściej przez upoważnionych urzędników.

Dlaczego prezydent Krakowa wykonuje zadania starosty?

Kraków jest miastem na prawach powiatu. Zgodnie z art. 92 ust. 1 i 2 ustawy o samorządzie powiatowym funkcje organów powiatu sprawują w takim mieście rada miasta i prezydent miasta, a samo miasto jest gminą wykonującą zadania powiatu. Mieszkaniec Krakowa nie ma więc osobnego starostwa powiatowego. Sprawy, które w innych miejscowościach załatwia się w starostwie, w Krakowie załatwia się w Urzędzie Miasta Krakowa jako sprawy prezydenta.

Co należy do prezydenta, a co do Rady Miasta Krakowa?

Rada Miasta Krakowa jest organem stanowiącym i kontrolnym, a prezydent organem wykonawczym. Rozróżnienie ma znaczenie praktyczne: prezydent nie może sam uchwalić budżetu, ustalić stawek podatków lokalnych ani przyjąć planu zagospodarowania przestrzennego. Prezydent przygotowuje projekty tych aktów, a uchwala je Rada Miasta Krakowa, która po referendum z 24 maja 2026 r. kontynuuje swoją kadencję.

Planowanie przestrzenne jest obecnie jedną z najważniejszych spraw dla właścicieli nieruchomości w Krakowie. Według informacji Wydziału Planowania Przestrzennego Urzędu Miasta Krakowa Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego utraciło moc prawną 1 września 2026 r., w październiku 2026 r. obowiązuje 290 miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, a Plan Ogólny Miasta Krakowa jest w trakcie sporządzania. Przed zakupem działki lub złożeniem wniosku o warunki zabudowy warto sprawdzić aktualny stan planów dla konkretnej nieruchomości. Sprawy sąsiedzkie i infrastrukturalne opisują artykuły o budowie ogrodzenia i sporach sąsiedzkich oraz o odszkodowaniu za słupy energetyczne na działce.

W skrócie: prezydent wykonuje i przygotowuje, rada uchwala i kontroluje. Zmiana prezydenta nie zmienia obowiązujących uchwał Rady Miasta Krakowa.

Jakie sprawy mieszkaniec załatwi u prezydenta Krakowa?

Mieszkaniec Krakowa załatwia sprawy u prezydenta przez Urząd Miasta Krakowa, jego wydziały i miejskie jednostki działające z upoważnienia prezydenta. Większość wniosków można złożyć w punktach obsługi mieszkańców albo elektronicznie przez ePUAP. Poniższa tabela zawiera najczęstsze sprawy, z którymi klienci zgłaszają się do kancelarii, wraz ze środkiem odwoławczym od rozstrzygnięcia.

Organ odwoławczy zależy od tego, czy prezydent działa w zakresie zadań własnych gminy, czy zadań zleconych z zakresu administracji rządowej. Właściwy organ odwoławczy oraz termin na wniesienie odwołania zawsze wskazuje pouczenie na końcu decyzji, dlatego przed złożeniem odwołania należy je dokładnie przeczytać.

Wiele spraw rozstrzyganych przez prezydenta Krakowa dotyczy kierowców i właścicieli pojazdów. Kancelaria Adwokacka Factolex opisała między innymi zatrzymanie prawa jazdy, nowe zasady prawa jazdy w 2026 r., opłaty i mandaty w Strefie Czystego Transportu w Krakowie oraz mandat za parkowanie pod blokiem. O opłatach lokalnych ustalanych przez radę gminy przeczytasz w artykule o opłacie od posiadania psa. Wnioski do Urzędu Miasta Krakowa można składać elektronicznie przez platformę ePUAP.

Jak odwołać się od decyzji prezydenta Krakowa?

Od decyzji prezydenta Krakowa w sprawach indywidualnych przysługuje odwołanie, co do zasady do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (art. 39 ust. 5 ustawy o samorządzie gminnym), chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem prezydenta, czyli do Urzędu Miasta Krakowa, w terminie 14 dni od doręczenia decyzji. Od decyzji organu odwoławczego przysługuje skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Orzeczenia sądów administracyjnych w podobnych sprawach można sprawdzić w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.

1. Sprawdzenie pouczenia w decyzji: ustalenie organu odwoławczego i daty doręczenia, od której biegnie 14-dniowy termin.
2. Analiza uzasadnienia decyzji: wskazanie naruszeń przepisów prawa materialnego i procedury, na przykład niewyjaśnienia stanu faktycznego.
3. Sporządzenie odwołania: oznaczenie decyzji, wskazanie, że strona nie zgadza się z rozstrzygnięciem, uzasadnienie i ewentualne nowe dowody.
4. Złożenie odwołania za pośrednictwem prezydenta: w Urzędzie Miasta Krakowa, listem poleconym lub przez ePUAP, z zachowaniem dowodu nadania.
5. Kontrola terminów organu: w razie przewlekłości lub bezczynności złożenie ponaglenia do organu wyższego stopnia.
6. Skarga do sądu administracyjnego: po wyczerpaniu odwołania skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w terminie 30 dni od doręczenia decyzji ostatecznej, wnoszona za pośrednictwem organu.

W skrócie: od decyzji prezydenta odwołujesz się w 14 dni do organu z pouczenia, a od decyzji ostatecznej skarżysz w 30 dni do WSA w Krakowie.

Jak mieszkańcy mogą wpływać na decyzje prezydenta?

Ustawa o samorządzie gminnym daje mieszkańcom Krakowa narzędzia wpływu na politykę miasta niezależnie od indywidualnych spraw administracyjnych. Najważniejsze z nich to obywatelska inicjatywa uchwałodawcza, budżet obywatelski Krakowa, konsultacje społeczne, petycje oraz referendum lokalne, które w 2026 r. doprowadziło do zmiany prezydenta.

Kto kontroluje prezydenta Krakowa?

Działalność prezydenta Krakowa podlega nadzorowi i kontroli kilku instytucji. Wojewoda Małopolski (Małopolski Urząd Wojewódzki w Krakowie) bada zgodność z prawem uchwał i zarządzeń organów miasta i może stwierdzić ich nieważność w rozstrzygnięciu nadzorczym. Regionalna Izba Obrachunkowa w Krakowie nadzoruje sprawy finansowe. Rada Miasta Krakowa kontroluje prezydenta przez komisję rewizyjną, absolutorium oraz wotum zaufania po rozpatrzeniu raportu o stanie miasta. Ostatecznym mechanizmem kontroli są mieszkańcy, którzy mogą odwołać prezydenta w referendum.

Perspektywa adwokata: na co zwrócić uwagę w pierwszych miesiącach nowej kadencji?

Z perspektywy praktyki adwokackiej zmiana prezydenta nie przerywa toczących się spraw administracyjnych. Postępowania prowadzi organ, czyli Prezydent Miasta Krakowa, a nie konkretna osoba, dlatego terminy procesowe biegną dalej, a wydane decyzje zachowują moc. Mieszkańcy z otwartymi sprawami o warunki zabudowy, pozwolenia na budowę czy ulgi podatkowe nie powinni czekać z działaniem na zmiany personalne w urzędzie.

Zmiana na stanowisku prezydenta oznacza zwykle nowe zarządzenia, w tym nowe upoważnienia dla zastępców i urzędników do wydawania decyzji. W kancelarii zwracam uwagę, czy osoba podpisująca decyzję miała ważne upoważnienie w dniu jej wydania, ponieważ decyzja podpisana przez osobę nieupoważnioną może być wadliwa. Warto także obserwować nowe zarządzenia prezydenta publikowane w Biuletynie Informacji Publicznej Miasta Krakowa.

Dla mieszkańca najważniejsze jest to, że prawa wobec urzędu nie zależą od tego, kto akurat jest prezydentem. Terminy na odwołanie, ponaglenie czy skargę do sądu administracyjnego biegną niezależnie od zmian politycznych, a skutecznym narzędziem pozostaje dobrze uzasadnione pismo złożone w terminie.

adw. Dominik Andrzej Marchewka, Kancelaria Adwokacka Factolex

Adw. Dominik Andrzej Marchewka jest adwokatem, doktorantem prawa i mediatorem sądowym, założycielem Kancelarii Adwokackiej Factolex w Krakowie i Olkuszu. Reprezentuje klientów w postępowaniach administracyjnych przed organami miasta, Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Krakowie i Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie, a jako koordynator punktu nieodpłatnej pomocy prawnej w Kluczach udziela porad w sprawach urzędowych mieszkańcom Małopolski. Informacje o bezpłatnych poradach prawnych, kosztach pomocy adwokata i wystąpieniach adw. Dominika Marchewki w mediach znajdziesz na factolex.pl.

Gdzie załatwić sprawę urzędową w Krakowie? Przydatne instytucje

Sprawy związane z działaniem prezydenta Krakowa rozpatruje kilka instytucji o różnych kompetencjach. Poniższa tabela zawiera oficjalne strony internetowe urzędów, organów odwoławczych i sądów, z którymi mieszkaniec Krakowa ma najczęściej do czynienia w sprawach administracyjnych.

Kancelaria Adwokacka Factolex w Krakowie i Olkuszu

Źródła prawa i oficjalne publikacje