bezpłatna telefoniczna porada prawna      + 48 530 834 077      + 48 530 834 077   
Aktualna liczba przeglądajacych:
bezpłatna telefoniczna porada prawna
  + 48 530 834 077
  + 48 530 834 077

Dominik Marchewka - Kancelaria Adwokacka

bezpłatna porada prawna 

ADWOKAT KRAKÓW DOMINIK MARCHEWKA

Factolex – Kancelaria Adwokacka z Krakowa

O MNIE

Nazywam się Dominik Marchewka jestem DOKTORANTEM
prawa oraz ADWOKATEM

Kontynuuje wielopokoleniową tradycję rodzinną.

Współpracowałem z wieloma KANCELARAMI ADWOKACKIMI
W trakcie studiów poszerzałem swoją wiedzę prawniczą byłem VICEPREZESEM studenckiej poradni prawnej oraz KOORDYNATOREM sekcji cywilnej

AUTOR I WSPÓŁAUTOR PONAD 78 INTERWENCJI PRAWNYCH DO INSTYTUCJI
KRAJOWYCH ORAZ UNIJNYCH:

  • Sejm RP
  • Ministerstwo Spraw Zagranicznych
  • Sąd Najwyższy
  • RPO
  • NIK
  • Komisja Europejska i Parlament Europejski
  • Biuro Interwencji Prawnych przy Prezydencie RP
  • Ministerstwo Sprawiedliwości
  • Ministerstwo Gospodarki

PRELEGENT

Kilkunastu konferencji w zakresie prawa konstytucyjnego , a w szczególności prawa samorządu terytorialnego oraz gospodarki nierchmościami.

ZDJĘCIA Z KONFERENCJI PRASOWYCH ADWOKATA MEDIATORA DOMINIKA MARCHEWKI

Użycie Broni Palnej i Strzelanie z Pistoletu w Polskim Prawie: Kiedy Jest Legalne i Co Grozi za Strzał

Użycie Broni Palnej i Strzelanie z Pistoletu w Polskim Prawie: Kiedy Jest Legalne i Co Grozi za Strzał

Kluczowa informacjaStrzelanie z pistoletu jest w Polsce legalne bez pozwolenia tylko na strzelnicy (art. 11 pkt 2 ustawy o broni i amunicji). Posiadanie broni palnej lub amunicji bez pozwolenia to przestępstwo zagrożone karą od 6 miesięcy do 8 lat więzienia (art. 263 § 2 Kodeksu karnego). Użycie broni palnej przeciwko człowiekowi jest oceniane według zamiaru i skutku, aż po zabójstwo zagrożone dożywociem.

Stan prawny na dzień: 12 listopada 2026 r. | Autor: adw. Dominik Marchewka, Kancelaria Adwokacka Factolex | Aktualizacja: 12 listopada 2026 r.

Najważniejsze w skrócie

  • Strzelnica bez pozwolenia: każdy może strzelać z pistoletu na strzelnicy działającej na podstawie zezwolenia, pod nadzorem prowadzącego strzelanie.
  • Własna broń wymaga pozwolenia: pozwolenie wydaje Policja osobie, która ukończyła 21 lat, nie stanowi zagrożenia i ma ważną przyczynę posiadania broni.
  • Broń bez pozwolenia to przestępstwo: nawet pojedynczy nabój posiadany bez zezwolenia podlega art. 263 § 2 KK.
  • Legalna broń też ma ograniczenia: noszenie broni po alkoholu i strzelanie treningowe poza strzelnicą to wykroczenia, które mogą kosztować pozwolenie.
  • Zmiany w prawie są zapowiedziane, nie uchwalone: po strzelaninie w Krakowie z 7 listopada 2026 r. rząd zapowiedział przegląd ustawy, ale nowe przepisy nie obowiązują.

Czy można strzelać z pistoletu bez pozwolenia na broń?

Tak, strzelać z pistoletu bez pozwolenia na broń można na strzelnicy. Art. 11 pkt 2 ustawy z 21 maja 1999 r. o broni i amunicji stanowi, że pozwolenia nie wymaga się przy używaniu broni w celach sportowych, szkoleniowych lub rekreacyjnych na strzelnicy działającej na podstawie zezwolenia właściwego organu.

W praktyce oznacza to strzelanie z broni należącej do strzelnicy lub instruktora i pod jego nadzorem. Osoba strzelająca nie staje się posiadaczem broni i nie może jej zabrać poza obiekt. Na strzelnicy obowiązuje regulamin, a jego naruszenie jest wykroczeniem z art. 51 ust. 2 pkt 12 ustawy.

Kto może mieć pistolet? Pozwolenie na broń

Pistolet może posiadać osoba, która uzyskała pozwolenie na broń wydane przez właściwy organ Policji. Pozwolenie na broń to decyzja administracyjna, która określa cel posiadania broni, jej rodzaj i liczbę egzemplarzy.

Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy Policja wydaje pozwolenie, jeżeli wnioskodawca nie stanowi zagrożenia dla samego siebie, porządku lub bezpieczeństwa publicznego oraz przedstawi ważną przyczynę posiadania broni. Ustawa przewiduje między innymi następujące cele (art. 10 ust. 2 i 3):

  • Ochrona osobista: wymaga wykazania „stałego, realnego i ponadprzeciętnego zagrożenia życia, zdrowia lub mienia”. To pozwolenie najtrudniejsze do uzyskania.
  • Cele sportowe: ważną przyczyną jest udokumentowane członkostwo w stowarzyszeniu strzeleckim, kwalifikacje sportowe i licencja polskiego związku sportowego.
  • Cele łowieckie: wymagają uprawnień do wykonywania polowania.
  • Cele kolekcjonerskie: wymagają udokumentowanego członkostwa w stowarzyszeniu kolekcjonerskim.
  • Cele pamiątkowe: dotyczą broni nabytej w drodze spadku, darowizny lub wyróżnienia.

Pozwolenia nie wydaje się osobie, która nie ukończyła 21 lat, osobie z zaburzeniami psychicznymi ani osobie uzależnionej od alkoholu lub substancji psychoaktywnych (art. 15 ust. 1). Kandydat przechodzi badania lekarskie i psychologiczne oraz zdaje egzamin przed komisją Policji. Okresowe badania co 5 lat ustawa przewiduje obecnie tylko dla pozwoleń do ochrony osobistej oraz ochrony osób i mienia (art. 15 ust. 4).

Co grozi za posiadanie broni palnej bez pozwolenia?

Za posiadanie broni palnej lub amunicji bez wymaganego zezwolenia grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat (art. 263 § 2 Kodeksu karnego). Przestępstwem jest samo posiadanie, bez względu na to, czy z broni kiedykolwiek strzelano.

  • Sama amunicja: przepis obejmuje broń palną „lub” amunicję, więc naboje znalezione w domu po dziadku też mogą być podstawą zarzutu.
  • Broń gazowa: Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z 29 stycznia 2004 r. (sygn. I KZP 39/03, OSNKW 2004, nr 2, poz. 13) uznał, że broń gazowa jest bronią palną w rozumieniu art. 263 § 2 KK i art. 280 § 2 KK.
  • Wyrób i handel: wyrabianie broni palnej lub amunicji albo handel nimi bez zezwolenia to od roku do 10 lat (art. 263 § 1 KK).
  • Udostępnienie broni: posiadacz pozwolenia, który przekazuje broń osobie nieuprawnionej, odpowiada z art. 263 § 3 KK (grzywna, ograniczenie wolności albo do 2 lat).
  • Utrata broni: nieumyślne spowodowanie utraty legalnie posiadanej broni to grzywna, ograniczenie wolności albo do roku pozbawienia wolności (art. 263 § 4 KK).

Osoba, która znalazła broń lub odziedziczyła ją bez dokumentów, powinna jak najszybciej zgłosić to Policji i nie przenosić broni samodzielnie bez uzgodnienia.

Jaką broń można mieć bez pozwolenia?

Bez pozwolenia można posiadać kilka rodzajów broni wymienionych w art. 11 ustawy o broni i amunicji. Brak pozwolenia nie oznacza jednak pełnej swobody strzelania.

  • Broń czarnoprochowa: broń palna rozdzielnego ładowania wytworzona przed 1885 r. oraz jej repliki (art. 11 pkt 10).
  • Broń alarmowa: broń palna alarmowa o kalibrze do 6 mm (art. 11 pkt 11).
  • Broń pneumatyczna: pozwolenie nie jest wymagane (art. 11 pkt 9), ale wiatrówka o energii pocisku powyżej 17 J podlega rejestracji na Policji.
  • Miotacze gazu i paralizatory: ręczne miotacze gazu obezwładniającego oraz paralizatory o średniej wartości prądu do 10 mA (art. 11 pkt 7 i 8).
  • Broń pozbawiona cech użytkowych: egzemplarze trwale zdezaktywowane (art. 11 pkt 6).

Posiadanie niezarejestrowanej broni pneumatycznej powyżej 17 J jest wykroczeniem zagrożonym karą aresztu albo grzywny (art. 51 ust. 1 ustawy).

Gdzie wolno strzelać z własnej broni?

Z broni palnej wolno strzelać w celach szkoleniowych i sportowych tylko na strzelnicach. Zasada ta wynika z art. 45 ustawy o broni i amunicji i dotyczy także innej broni zdolnej do rażenia celów na odległość.

Strzelanie treningowe na własnej działce, w lesie czy w żwirowni jest wykroczeniem z art. 51 ust. 2 pkt 11 ustawy, zagrożonym karą aresztu albo grzywny. Dotyczy to również broni czarnoprochowej posiadanej bez pozwolenia. Naruszenie tej zasady może ponadto skończyć się cofnięciem pozwolenia (art. 18 ust. 5 pkt 6).

Odrębne reguły dotyczą myśliwych, którzy używają broni podczas polowania na podstawie przepisów łowieckich. Strzały oddane w miejscu, w którym mogą przebywać ludzie, są oceniane także przez pryzmat Kodeksu karnego, o czym niżej.

Czy można nosić pistolet przy sobie?

Pistolet może nosić przy sobie osoba, której pozwolenie tego nie wyklucza. Noszenie broni to według art. 10 ust. 9 ustawy „każdy sposób przemieszczania załadowanej broni przez osobę posiadającą broń”.

  • Ograniczenie w pozwoleniu: Policja może w pozwoleniu ograniczyć lub wykluczyć noszenie broni (art. 10 ust. 7).
  • Broń kolekcjonerska i pamiątkowa: nie może być noszona bez zgody Policji (art. 10 ust. 8).
  • Alkohol: noszenie broni w stanie po użyciu alkoholu lub środka odurzającego jest wykroczeniem (art. 51 ust. 2 pkt 4) i podstawą obowiązkowego cofnięcia pozwolenia.
  • Zabezpieczenie: przechowywanie lub noszenie broni w sposób umożliwiający dostęp osób nieuprawnionych jest wykroczeniem (art. 51 ust. 2 pkt 7).
  • Impreza masowa: wniesienie broni na mecz lub koncert jest przestępstwem z art. 59 ust. 1 ustawy o bezpieczeństwie imprez masowych, zagrożonym między innymi karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.

Co grozi za strzał do człowieka i użycie broni?

Za strzał do człowieka grozi kara zależna od zamiaru sprawcy i skutku, do dożywotniego pozbawienia wolności włącznie. Kodeks karny (KK) nie ma odrębnego przestępstwa „użycia broni palnej”, a broń jest okolicznością, która zaostrza kwalifikację wielu czynów.

Użycie broni palnej a odpowiedzialność. Stan prawny: 12.11.2026 r. (Kodeks karny, t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 1342; ustawa o broni i amunicji)
Sytuacja Przepis Zagrożenie karą
Strzał z zamiarem zabicia, także gdy ofiara przeżyła (usiłowanie) art. 148 § 1 KK od 10 lat do dożywocia
Zabójstwo więcej niż jednej osoby jednym czynem albo funkcjonariusza na służbie art. 148 § 3 KK od 15 lat do dożywocia
Ciężki uszczerbek na zdrowiu art. 156 § 1 KK od 3 do 20 lat
Nieumyślne spowodowanie śmierci, np. przy nieostrożnym obchodzeniu się z bronią art. 155 KK od 3 miesięcy do 5 lat
Narażenie człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia art. 160 § 1 KK (nieumyślnie: § 3) do 3 lat (nieumyślnie: do roku)
Użycie broni palnej w bójce lub pobiciu art. 159 KK od 6 miesięcy do 8 lat
Rozbój z użyciem broni palnej art. 280 § 2 KK od 3 do 20 lat
Grożenie bronią art. 190 § 1 KK do 3 lat
Posiadanie broni palnej lub amunicji bez pozwolenia art. 263 § 2 KK od 6 miesięcy do 8 lat
Noszenie broni po alkoholu, strzelanie treningowe poza strzelnicą art. 51 ust. 2 pkt 4 i 11 ustawy o broni i amunicji areszt albo grzywna (wykroczenie)

Usiłowanie jest karane w granicach przewidzianych dla dokonania (art. 14 § 1 KK). Strzał oddany w kierunku człowieka z niewielkiej odległości sądy często oceniają jako usiłowanie zabójstwa, nawet gdy pocisk chybił. Jeżeli czyn ma charakter terrorystyczny w rozumieniu art. 115 § 20 KK, czyli służy na przykład poważnemu zastraszeniu wielu osób, sąd stosuje zaostrzone zasady wymiaru kary.

Nieletni, który ukończył 15 lat, może odpowiadać jak dorosły między innymi za zabójstwo, ciężki uszczerbek na zdrowiu i rozbój (art. 10 § 2 KK).

Czy wolno użyć broni palnej w obronie koniecznej?

Tak, użycie broni palnej w obronie koniecznej jest dopuszczalne, jeżeli służy odparciu bezpośredniego i bezprawnego zamachu. Art. 25 § 1 KK stanowi, że kto działa w takiej obronie, „nie popełnia przestępstwa”. Przepis nie rozróżnia środków obrony, więc dotyczy także legalnie posiadanej broni.

Kluczowa jest współmierność. Granice obrony przekracza ten, kto strzela do napastnika, który już się wycofał, albo sięga po broń przy zamachu oczywiście niegroźnym. W razie przekroczenia granic sąd może nadzwyczajnie złagodzić karę lub odstąpić od jej wymierzenia (art. 25 § 2 KK).

  • Strach lub wzburzenie: nie podlega karze, kto przekroczył granice obrony pod wpływem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu (art. 25 § 3 KK).
  • Obrona domu: nie podlega karze, kto odpierał wdarcie się do mieszkania, domu lub na ogrodzony teren, chyba że przekroczenie granic było rażące (art. 25 § 2a KK).

Użycie w obronie broni posiadanej nielegalnie nie wyklucza obrony koniecznej co do samego strzału. Nie usuwa jednak odpowiedzialności za posiadanie broni bez pozwolenia.

Kiedy policjant może użyć broni palnej?

Policjant może użyć broni palnej tylko w przypadkach wymienionych w ustawie z 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej. Chodzi przede wszystkim o odparcie bezpośredniego, bezprawnego zamachu na życie, zdrowie lub wolność oraz o przeciwdziałanie czynnościom zmierzającym bezpośrednio do takiego zamachu.

Ustawa wymaga, aby użycie broni następowało w sposób wyrządzający możliwie najmniejszą szkodę. Co do zasady funkcjonariusz powinien wcześniej wezwać do zachowania zgodnego z prawem i uprzedzić o użyciu broni, chyba że zwłoka groziłaby bezpośrednim niebezpieczeństwem dla życia lub zdrowia. Każde użycie broni przez funkcjonariusza jest dokumentowane i podlega ocenie przełożonych oraz prokuratora.

Kiedy Policja cofa pozwolenie na broń?

Policja cofa pozwolenie na broń obowiązkowo w czterech grupach przypadków wskazanych w art. 18 ust. 1 ustawy o broni i amunicji, a w kolejnych może je cofnąć według własnej oceny.

  • Cofnięcie obowiązkowe: noszenie broni pod wpływem alkoholu lub środków odurzających, niezawiadomienie o utracie broni, naruszenie warunków pozwolenia oraz utrata przymiotów wymaganych od posiadacza, na przykład z powodu zaburzeń psychicznych, uzależnienia lub skazania.
  • Cofnięcie fakultatywne: naruszenie zasad przechowywania i noszenia broni, strzelanie poza strzelnicą, brak rejestracji broni, niepoddanie się wymaganym badaniom, użyczenie broni osobie nieupoważnionej (art. 18 ust. 5).
  • Ustanie przyczyny: pozwolenie może zostać cofnięte, gdy ustały okoliczności, które uzasadniały jego wydanie (art. 18 ust. 4).

Decyzję o cofnięciu pozwolenia można zaskarżyć odwołaniem, a następnie skargą do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Sprawa karna i sprawa administracyjna toczą się niezależnie, dlatego warto prowadzić je równolegle i spójnie.

Czy przepisy o broni zostaną zaostrzone?

Na dzień 12 listopada 2026 r. przepisy o dostępie do broni nie zostały zmienione. Po strzelaninie w Krakowie z 7 listopada 2026 r. przedstawiciele rządu zapowiedzieli przegląd ustawy o broni i amunicji.

Według doniesień „Rzeczpospolitej” i Prawo.pl dyskusja dotyczy przede wszystkim objęcia obowiązkowymi badaniami okresowymi wszystkich posiadaczy pozwoleń, w tym strzelców sportowych, myśliwych i kolekcjonerów. Mowa jest także o uszczelnieniu procedury wydawania pozwoleń. W Sejmie znajdują się ponadto poselskie projekty zmian ustawy o broni i amunicji.

Ważne: zapowiedź analizy przepisów nie jest projektem ustawy, a projekt nie jest obowiązującym prawem. Dotychczasowe pozwolenia zachowują ważność, a nowe obowiązki pojawią się dopiero po uchwaleniu i ogłoszeniu ustawy w Dzienniku Ustaw.

Mity i najczęstsze błędy

  • Mit: na własnej działce mogę strzelać, do czego chcę. Strzelanie szkoleniowe i sportowe z broni palnej jest dozwolone tylko na strzelnicy.
  • Mit: broń czarnoprochowa to nie broń. Jest bronią palną. Nie wymaga pozwolenia na posiadanie, ale jej użycie przeciw człowiekowi lub w rozboju jest oceniane jak użycie każdej broni palnej.
  • Mit: kilka naboi z wojska to pamiątka. Amunicja bez zezwolenia podlega art. 263 § 2 KK.
  • Mit: pistolet hukowy w sylwestra nikomu nie szkodzi. Strzały w miejscu publicznym mogą zostać ocenione jako zakłócenie spokoju i porządku, a przy zagrożeniu dla ludzi jako narażenie z art. 160 KK.
  • Błąd: pożyczenie broni koledze bez pozwolenia. To przestępstwo z art. 263 § 3 KK po stronie posiadacza i z art. 263 § 2 KK po stronie biorącego.
  • Błąd: składanie wyjaśnień o okolicznościach strzału bez obrońcy. Pierwsza relacja o tym, do czego sprawca mierzył, często przesądza o ustaleniu zamiaru.

Z praktyki obrońcy: zarzut związany z bronią palną

W sprawach o użycie broni palnej najwięcej zależy od dowodów zabezpieczonych w pierwszych dniach postępowania. Zatrzymanie trwa do 48 godzin, po czym prokurator może wnieść o tymczasowe aresztowanie, a sąd ma 24 godziny na decyzję (art. 248 Kodeksu postępowania karnego).

Zatrzymany ma prawo do niezwłocznego kontaktu z adwokatem (art. 245 § 1 KPK) oraz prawo odmowy składania wyjaśnień. Przy zarzucie zbrodni prokurator zwykle powołuje się na grożącą surową karę jako podstawę aresztu (art. 258 § 2 KPK).

O wyniku sprawy często decydują opinie biegłych: z zakresu badania broni i balistyki, która ustala, czy przedmiot jest bronią palną, z jakiej odległości i w jakim kierunku oddano strzał, oraz z zakresu medycyny sądowej. W sprawach z art. 263 § 2 KK kluczowe bywa ustalenie, czy dany egzemplarz w ogóle wymaga pozwolenia i czy oskarżony miał świadomość jego posiadania.

[UZUPEŁNIĆ: 2-3 zdania obserwacji adwokata z własnej praktyki przed sądami w Krakowie i Olkuszu, w formie zanonimizowanej, bez ocen i zapowiedzi wyniku.]

Zobacz też: sprawy karne Kraków, warunkowe umorzenie postępowania, nowe stawki grzywny a sprawa w toku oraz nieodpłatna pomoc prawna.

Najczęstsze pytania

Czy strzelanie z pistoletu na strzelnicy wymaga pozwolenia na broń?

Nie. Używanie broni w celach sportowych, szkoleniowych lub rekreacyjnych na strzelnicy działającej na podstawie zezwolenia nie wymaga pozwolenia na broń (art. 11 pkt 2 ustawy o broni i amunicji). Strzela się z broni udostępnionej na miejscu, pod nadzorem prowadzącego strzelanie i zgodnie z regulaminem strzelnicy.

Ile lat grozi za nielegalne posiadanie broni?

Za posiadanie broni palnej lub amunicji bez wymaganego zezwolenia grozi od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności (art. 263 § 2 KK). Za wyrób broni lub handel nią bez zezwolenia grozi od roku do 10 lat (art. 263 § 1 KK). Przepis obejmuje także samą amunicję.

Czy mogę strzelać z wiatrówki na własnej posesji?

Wiatrówka o energii pocisku do 17 J nie jest bronią w rozumieniu ustawy o broni i amunicji, więc przepisy o strzelnicach jej nie dotyczą. Strzelający odpowiada jednak na zasadach ogólnych, jeśli narazi kogoś na niebezpieczeństwo lub wyrządzi szkodę. Wiatrówka powyżej 17 J wymaga rejestracji i podlega zasadzie strzelania na strzelnicy.

Co grozi za noszenie broni po alkoholu?

Noszenie broni w stanie po użyciu alkoholu jest wykroczeniem z art. 51 ust. 2 pkt 4 ustawy o broni i amunicji, zagrożonym karą aresztu albo grzywny. Dodatkowo Policja obowiązkowo cofa pozwolenie na broń (art. 18 ust. 1 pkt 4). Jeżeli doszło do strzału lub zagrożenia dla ludzi, wchodzą w grę przepisy Kodeksu karnego.

Czy za strzał w obronie własnej można trafić do aresztu?

Tak, bo o tym, czy była to obrona konieczna, rozstrzyga prokurator, a ostatecznie sąd. Do czasu wyjaśnienia okoliczności osoba, która strzelała, może zostać zatrzymana i usłyszeć zarzut. Obrona konieczna wyłącza przestępstwo, gdy strzał służył odparciu bezpośredniego, bezprawnego zamachu i był współmierny do zagrożenia (art. 25 KK).

Od ilu lat można mieć pozwolenie na broń?

Pozwolenie na broń można uzyskać po ukończeniu 21 lat (art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o broni i amunicji). Ustawa przewiduje wyjątek: na wniosek uprawnionej organizacji, na przykład szkoły lub organizacji sportowej, pozwolenie może otrzymać osoba, która ukończyła 18 lat, w zakresie wskazanym w art. 15 ust. 2.

Podsumowanie

  • Strzelanie z pistoletu bez pozwolenia jest legalne wyłącznie na strzelnicy.
  • Posiadanie broni palnej lub amunicji bez pozwolenia to od 6 miesięcy do 8 lat więzienia.
  • Legalny posiadacz ryzykuje wykroczenie i utratę pozwolenia za noszenie broni po alkoholu, strzelanie poza strzelnicą i złe zabezpieczenie broni.
  • Strzał do człowieka jest oceniany według zamiaru i skutku, a obrona konieczna ma granice, które ocenia sąd.
  • Zapowiedziane po 7 listopada 2026 r. zaostrzenie przepisów nie zostało jeszcze uchwalone.

Masz zarzut związany z bronią palną albo cofnięto Ci pozwolenie?

Konsultacje w Krakowie (ul. Mariana Słoneckiego 4/24) w poniedziałki i piątki w godz. 15:00-20:00 oraz w Olkuszu (ul. Kazimierza Wielkiego 21). W sprawach zatrzymań liczy się czas: zadzwoń +48 530 834 077 lub napisz przez formularz kontaktowy.

Podstawa prawna i źródła

Zastrzeżenie: artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Ocena konkretnego zdarzenia wymaga analizy akt i dowodów. Stan prawny na dzień 12 listopada 2026 r.

Atak Nożem i Posiadanie Noża w Polskim Prawie: Co Grozi Sprawcy i Kiedy Nóż Jest Legalny

Atak Nożem i Posiadanie Noża w Polskim Prawie: Co Grozi Sprawcy i Kiedy Nóż Jest Legalny

Kluczowa informacjaAtak nożem nie jest jednym przestępstwem. W zależności od zamiaru sprawcy i skutku atak nożem jest kwalifikowany jako usiłowanie zabójstwa (art. 148 § 1 Kodeksu karnego, od 10 lat więzienia do dożywocia), ciężki uszczerbek na zdrowiu (art. 156 § 1, od 3 do 20 lat) albo lżejsze uszkodzenie ciała. Samo noszenie noża jest w Polsce legalne, chyba że okoliczności wskazują na zamiar popełnienia przestępstwa (art. 50a Kodeksu wykroczeń).

Stan prawny na dzień: 12 listopada 2026 r. | Autor: adw. Dominik Marchewka, Kancelaria Adwokacka Factolex | Aktualizacja: 12 listopada 2026 r.

Najważniejsze w skrócie

  • Kwalifikacja zależy od zamiaru: ten sam cios nożem może być usiłowaniem zabójstwa albo spowodowaniem uszczerbku na zdrowiu. Różnica w karze to nawet kilkanaście lat.
  • Nóż nie jest bronią w rozumieniu ustawy o broni i amunicji: nie ma w Polsce limitu długości ostrza ani pozwolenia na zwykły nóż.
  • Posiadanie noża bywa wykroczeniem: art. 50a Kodeksu wykroczeń przewiduje areszt, ograniczenie wolności albo grzywnę nie niższą niż 3000 zł oraz przepadek noża.
  • Groźba nożem też jest karalna: nawet bez zadania ciosu wchodzi w grę groźba karalna (do 3 lat) albo rozbój z nożem (od 3 do 20 lat).
  • Zmian w prawie na razie nie ma: zakaz noszenia noży w miejscach publicznych to w listopadzie 2026 r. wciąż postulat, a nie obowiązujący przepis.

Co grozi za atak nożem?

Za atak nożem grozi kara od 3 miesięcy pozbawienia wolności do dożywocia, bo Kodeks karny (KK) nie zna przestępstwa o nazwie „atak nożem”. Prokurator i sąd dobierają przepis do dwóch rzeczy: tego, co sprawca chciał osiągnąć, oraz tego, co faktycznie się stało.

Usiłowanie jest karane tak jak dokonanie. Art. 14 § 1 KK stanowi: „Sąd wymierza karę za usiłowanie w granicach zagrożenia przewidzianego dla danego przestępstwa”. Dlatego osoba, która zadała cios nożem z zamiarem zabicia, odpowiada za zbrodnię także wtedy, gdy pokrzywdzony przeżył.

Atak nożem a kwalifikacja prawna. Stan prawny: 12.11.2026 r. (Kodeks karny, t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 1342)
Sytuacja Przepis Zagrożenie karą
Cios nożem z zamiarem pozbawienia życia (także gdy ofiara przeżyła) art. 148 § 1 KK, przy usiłowaniu w zw. z art. 13 § 1 KK od 10 lat pozbawienia wolności do dożywocia
Ciężki uszczerbek na zdrowiu, np. choroba realnie zagrażająca życiu art. 156 § 1 KK od 3 do 20 lat
Ciężki uszczerbek, którego następstwem jest śmierć art. 156 § 3 KK od 5 lat do dożywocia
Uszkodzenie ciała na czas dłuższy niż 7 dni art. 157 § 1 KK od 3 miesięcy do 5 lat
Uszkodzenie ciała na czas nie dłuższy niż 7 dni art. 157 § 2 KK grzywna, ograniczenie wolności albo do 2 lat
Użycie noża w bójce lub pobiciu art. 159 KK od 6 miesięcy do 8 lat
Kradzież z użyciem noża (rozbój kwalifikowany) art. 280 § 2 KK od 3 do 20 lat
Groźba użycia noża wzbudzająca uzasadnioną obawę art. 190 § 1 KK do 3 lat
Napaść z nożem na funkcjonariusza publicznego art. 223 § 1 KK od roku do 10 lat

Usiłowanie zabójstwa czy uszczerbek na zdrowiu: od czego to zależy?

O tym, czy atak nożem jest usiłowaniem zabójstwa, decyduje zamiar sprawcy, a nie samo narzędzie. Zamiar zabójstwa to chęć spowodowania śmierci albo godzenie się na nią. Sąd ustala go na podstawie okoliczności, bo sprawca rzadko deklaruje go wprost.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z 29 maja 2018 r. (sygn. II KK 149/18) zaakceptował stanowisko, że „samo użycie noża nie przesądza o zamiarze”. Wskazał, że trzeba ocenić okoliczności zdarzenia, rodzaj narzędzia i przede wszystkim miejsce na ciele, w które sprawca godził.

W praktyce sądy badają kilka elementów:

  • Miejsce ciosu: klatka piersiowa, szyja i brzuch przemawiają za zamiarem zabójstwa, kończyny zwykle przeciw.
  • Liczba i siła ciosów: jeden płytki cios ocenia się inaczej niż kilka głębokich ran kłutych.
  • Rodzaj noża: długość ostrza ma znaczenie dowodowe, choć nie ma znaczenia dla legalności samego posiadania.
  • Słowa sprawcy: groźby wypowiedziane przed atakiem lub w jego trakcie są jednym z głównych dowodów zamiaru.
  • Zachowanie po ciosie: wezwanie pomocy albo zaprzestanie ataku mimo możliwości jego kontynuowania działa na korzyść oskarżonego.

Różnica ma wymiar praktyczny. Przy zmianie kwalifikacji z art. 148 § 1 KK na art. 156 § 1 KK dolna granica kary spada z 10 do 3 lat.

Czy noszenie noża w Polsce jest legalne?

Tak, noszenie noża w Polsce jest co do zasady legalne i nie wymaga pozwolenia. Zwykły nóż nie jest bronią w rozumieniu ustawy z 21 maja 1999 r. o broni i amunicji. Polskie prawo nie określa też dozwolonej długości ostrza, wbrew popularnym opiniom o limicie 6, 8 czy 12 cm.

Ustawa o broni i amunicji obejmuje tylko wąską grupę broni białej. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 lit. a są to: ostrza ukryte w przedmiotach niemających wyglądu broni, kastety i nunczaki oraz określone rodzaje pałek. Na te przedmioty potrzebne jest pozwolenie. Nóż kuchenny, scyzoryk, nóż myśliwski czy składany nóż z blokadą do tej grupy nie należą.

Legalność posiadania kończy się tam, gdzie zaczyna się zamiar przestępczy albo szczególne miejsce. O tym są dwie kolejne sekcje.

Kiedy posiadanie noża jest wykroczeniem z art. 50a KW?

Posiadanie noża jest wykroczeniem, gdy nóż znajduje się w miejscu publicznym, a okoliczności wskazują na zamiar użycia go do popełnienia przestępstwa. Tak stanowi art. 50a § 1 Kodeksu wykroczeń (KW), który wymienia „nóż, maczetę lub inny podobnie niebezpieczny przedmiot”.

Kary z art. 50a KW to:

  • Areszt: od 5 do 30 dni.
  • Ograniczenie wolności: miesiąc nieodpłatnej pracy na cele społeczne lub potrąceń z wynagrodzenia.
  • Grzywna: nie niższa niż 3000 zł, przy czym górna granica grzywny w Kodeksie wykroczeń to 5000 zł.
  • Przepadek noża: obowiązkowy, nawet gdy nóż nie był własnością sprawcy (art. 50a § 2 KW).

Oskarżyciel musi wykazać konkretne okoliczności, a nie tylko fakt posiadania. Nóż w plecaku w drodze na ryby to nie to samo co nóż w rękawie przed wejściem do lokalu, w którym chwilę wcześniej doszło do awantury. Znaczenie mają: pora, miejsce, sposób noszenia, wcześniejsze groźby i stan trzeźwości.

Wyjątkiem jest art. 50a § 1a KW. Uczestnik przejazdu zorganizowanej grupy kibiców jadących na masową imprezę sportową odpowiada za samo posiadanie noża, bez badania zamiaru.

Gdzie noża mieć nie wolno?

Noża nie wolno mieć przede wszystkim na imprezie masowej, podczas zgromadzenia i w zorganizowanym przejeździe kibiców. W tych miejscach zamiar posiadacza nie ma znaczenia.

  • Impreza masowa (mecz, koncert, festiwal): wniesienie lub posiadanie niebezpiecznego przedmiotu jest przestępstwem z art. 59 ust. 1 ustawy o bezpieczeństwie imprez masowych. Grozi za to grzywna nie mniejsza niż 180 stawek dziennych, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności od 3 miesięcy do 5 lat.
  • Przejazd kibiców: samo posiadanie noża jest wykroczeniem z art. 50a § 1a KW.
  • Zgromadzenie publiczne: udział w zgromadzeniu z niebezpiecznym narzędziem jest wykroczeniem z art. 52 § 1 pkt 1 KW.
  • Obiekty z własnym regulaminem: sądy, lotniska, urzędy i szkoły mogą zakazać wnoszenia noży na podstawie przepisów porządkowych i regulaminów. Skutkiem jest zwykle odmowa wstępu, a w szkole odpowiedzialność przewidziana w statucie.

Czy groźba nożem bez zadania ciosu to przestępstwo?

Tak, groźba nożem jest przestępstwem także wtedy, gdy nikt nie został zraniony. Kwalifikacja zależy od celu, w jakim sprawca wyciągnął nóż.

Groźba karalna (art. 190 § 1 KK) to zapowiedź popełnienia przestępstwa, która wzbudza w zagrożonym uzasadnioną obawę spełnienia. Grozi za nią kara do 3 lat pozbawienia wolności, a ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. Jeśli sprawca grozi nożem, aby zmusić kogoś do określonego zachowania, wchodzi w grę zmuszanie z art. 191 § 1 KK, również zagrożone karą do 3 lat.

Najsurowiej oceniane jest posłużenie się nożem przy kradzieży. Rozbój z nożem (art. 280 § 2 KK) jest zbrodnią zagrożoną karą od 3 do 20 lat, nawet gdy sprawca tylko pokazał nóż i zabrał telefon. Z kolei wymachiwanie nożem tuż przy ciele innej osoby może zostać ocenione jako narażenie na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia (art. 160 § 1 KK, do 3 lat).

Czy wolno bronić się nożem? Obrona konieczna

Tak, użycie noża w obronie może być legalne, jeżeli spełnia warunki obrony koniecznej. Obrona konieczna to odparcie bezpośredniego i bezprawnego zamachu na dobro chronione prawem. Art. 25 § 1 KK stanowi, że kto działa w takiej obronie, „nie popełnia przestępstwa”.

Granice obrony koniecznej przekracza ten, kto broni się w sposób niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu albo atakuje, gdy zamach już się zakończył. Typowy przykład to pościg za uciekającym napastnikiem i zadanie mu ciosu. W razie przekroczenia granic sąd może nadzwyczajnie złagodzić karę albo odstąpić od jej wymierzenia (art. 25 § 2 KK).

Ustawa przewiduje dwie sytuacje, w których przekroczenie granic obrony nie prowadzi do ukarania:

  • Strach lub wzburzenie: nie podlega karze, kto przekroczył granice pod wpływem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu (art. 25 § 3 KK).
  • Obrona domu: nie podlega karze, kto odpierał wdarcie się do mieszkania, domu lub na ogrodzony teren, chyba że przekroczenie granic było rażące (art. 25 § 2a KK).

Obrona konieczna nie chroni osoby, która sama sprowokowała starcie po to, by użyć noża, ani uczestnika umówionej bójki.

Nieletni z nożem: od ilu lat odpowiada się jak dorosły?

Zasadą jest odpowiedzialność karna od ukończenia 17 lat, ale przy najcięższych czynach z użyciem noża granica spada do 15, a wyjątkowo do 14 lat. Wynika to z art. 10 KK.

  • Ukończone 15 lat: nieletni może odpowiadać jak dorosły między innymi za zabójstwo (art. 148 § 1, 2 lub 3 KK), ciężki uszczerbek na zdrowiu (art. 156 § 1 lub 3 KK) i rozbój (art. 280 KK). Dotyczy to także usiłowania.
  • Ukończone 14 lat: odpowiedzialność jak dorosły jest możliwa tylko za zabójstwo kwalifikowane z art. 148 § 2 lub 3 KK (art. 10 § 2a KK).
  • Ograniczenie kary: wobec 15-latka sąd nie może wymierzyć kary wyższej niż dwie trzecie górnej granicy zagrożenia (art. 10 § 3 KK).

W pozostałych sprawach nieletni odpowiada przed sądem rodzinnym na podstawie ustawy z 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Sąd może zastosować środki wychowawcze, a w poważnych sprawach umieścić nieletniego w zakładzie poprawczym. Dla rodzica oznacza to, że nóż znaleziony w plecaku 15-latka wymaga rozmowy, zanim sprawa trafi do sądu.

Czy będzie zakaz noszenia noży?

Na dzień 12 listopada 2026 r. w Polsce nie obowiązuje zakaz noszenia noży w miejscach publicznych ani zakaz sprzedaży noży osobom niepełnoletnim. Trwa natomiast dyskusja o zaostrzeniu przepisów.

W październiku 2026 r. „Rzeczpospolita” opisała postulat wprowadzenia zakazu noszenia noża lub przedmiotu o ostrym końcu w miejscu publicznym bez uzasadnionego powodu, z wyjątkami dla niewielkich scyzoryków i narzędzi pracy. Jest to propozycja ekspercka, a nie projekt ustawy. Wcześniejsze inicjatywy poselskie wskazywały limity ostrza 6, 8 lub 12 cm i nie zostały uchwalone.

Ważne: do czasu uchwalenia i ogłoszenia ustawy w Dzienniku Ustaw żaden z postulowanych zakazów nie obowiązuje. Informacje o „nowym zakazie noszenia noży” warto sprawdzać w Internetowym Systemie Aktów Prawnych.

Mity i najczęstsze błędy

  • Mit: nóż z ostrzem do 8 cm jest zawsze legalny. Prawo nie zna limitu długości. Krótki scyzoryk też może być podstawą odpowiedzialności z art. 50a KW, a posłużenie się nożem przy kradzieży oznacza zarzut zbrodni rozboju.
  • Mit: noszę nóż do samoobrony, więc jestem bezpieczny prawnie. Taka deklaracja złożona policjantowi nie wyłącza odpowiedzialności, a bywa wykorzystana jako dowód nastawienia.
  • Mit: jeśli ofiara przeżyła, nie ma mowy o zabójstwie. Usiłowanie zabójstwa jest zagrożone taką samą karą jak dokonanie.
  • Mit: tylko postraszyłem, więc to nic takiego. Groźba nożem to przestępstwo, a przy kradzieży zbrodnia rozboju.
  • Błąd: składanie obszernych wyjaśnień bez obrońcy. Pierwsze zdania o tym, „co chciałem zrobić”, często przesądzają o ustaleniu zamiaru.
  • Błąd: wyrzucenie noża lub ucieczka z miejsca zdarzenia. Takie zachowanie utrudnia późniejsze powołanie się na obronę konieczną.

Z praktyki obrońcy: pierwsze 48 godzin

W sprawach o atak nożem najważniejsze decyzje zapadają w ciągu pierwszych 48 godzin od zatrzymania. Tyle czasu policja ma na przekazanie zatrzymanego do dyspozycji sądu z wnioskiem o tymczasowe aresztowanie, a sąd ma kolejne 24 godziny na decyzję (art. 248 Kodeksu postępowania karnego).

Zatrzymany ma prawo do niezwłocznego kontaktu z adwokatem i bezpośredniej rozmowy z nim (art. 245 § 1 KPK). Ma też prawo odmówić składania wyjaśnień. Przy zarzucie usiłowania zabójstwa lub ciężkiego uszczerbku prokurator zwykle wnosi o areszt, powołując się na grożącą surową karę (art. 258 § 2 KPK).

Zadaniem obrońcy na tym etapie jest przede wszystkim spór o kwalifikację prawną i zabezpieczenie dowodów: monitoringu, nagrań z telefonów, dokumentacji medycznej obu stron i zeznań świadków. Opinia biegłego z zakresu medycyny sądowej o mechanizmie powstania ran często rozstrzyga, czy sprawa zakończy się wyrokiem za zbrodnię, czy za występek.

[UZUPEŁNIĆ: 2-3 zdania obserwacji adwokata z własnej praktyki przed sądami w Krakowie i Olkuszu, w formie zanonimizowanej, bez ocen i zapowiedzi wyniku.]

Zobacz też: sprawy karne Kraków, warunkowe umorzenie postępowania oraz nowe stawki grzywny a sprawa w toku.

Co może zrobić pokrzywdzony atakiem nożem?

Pokrzywdzony atakiem nożem może domagać się w procesie karnym naprawienia szkody i zadośćuczynienia za krzywdę. Wniosek składa się najpóźniej do zamknięcia przewodu sądowego na rozprawie głównej, a sąd orzeka wtedy obowiązek na podstawie art. 46 § 1 KK.

  • Dokumentacja medyczna: karta informacyjna ze szpitala i obdukcja są podstawą ustalenia, czy uszczerbek trwał dłużej niż 7 dni.
  • Status oskarżyciela posiłkowego: pozwala zadawać pytania, składać wnioski dowodowe i zaskarżyć wyrok.
  • Roszczenia cywilne: zwrot kosztów leczenia, utraconych zarobków i renta są możliwe także w odrębnym procesie cywilnym.
  • Bezpłatna pomoc: osoba, której nie stać na adwokata, może skorzystać z nieodpłatnej pomocy prawnej.

Najczęstsze pytania

Ile lat grozi za dźgnięcie nożem?

Za dźgnięcie nożem grozi od 3 miesięcy do 5 lat więzienia przy uszkodzeniu ciała powyżej 7 dni (art. 157 § 1 KK), od 3 do 20 lat przy ciężkim uszczerbku na zdrowiu (art. 156 § 1 KK) oraz od 10 lat do dożywocia, jeśli sąd ustali zamiar zabójstwa (art. 148 § 1 KK). O kwalifikacji decydują zamiar i skutek.

Jaka długość noża jest dozwolona w Polsce?

Polskie prawo nie określa dozwolonej długości ostrza noża. Zwykły nóż nie jest bronią w rozumieniu ustawy o broni i amunicji, więc można go kupić i nosić bez pozwolenia. Karalne jest posiadanie noża w miejscu publicznym w okolicznościach wskazujących na zamiar popełnienia przestępstwa (art. 50a KW) oraz na imprezie masowej.

Czy policja może zabrać mi nóż?

Policja może zatrzymać nóż jako dowód rzeczowy, gdy podejrzewa wykroczenie z art. 50a KW lub przestępstwo. W razie ukarania za to wykroczenie sąd obowiązkowo orzeka przepadek noża, nawet jeśli należał do innej osoby. Jeżeli postępowanie nie potwierdzi zarzutu, nóż podlega zwrotowi.

Czy mogę mieć nóż w samochodzie?

Tak, przewożenie noża w samochodzie jest legalne. Odpowiedzialność z art. 50a KW pojawia się dopiero wtedy, gdy nóż znajduje się w miejscu publicznym, a okoliczności wskazują na zamiar użycia go do przestępstwa. Znaczenie mają między innymi miejsce przechowywania noża, cel podróży i zachowanie kierowcy podczas kontroli.

Czy za atak nożem zawsze jest areszt?

Nie zawsze, choć przy zarzucie zbrodni tymczasowe aresztowanie jest stosowane często. Sąd może je oprzeć na grożącej surowej karze, gdy zarzut dotyczy zbrodni lub występku zagrożonego karą co najmniej 8 lat (art. 258 § 2 KPK). Obrona może wnosić o środki wolnościowe: dozór policji, poręczenie majątkowe lub zakaz kontaktu.

Czy użycie noża przeciw napastnikowi bez broni to obrona konieczna?

Może nią być. Prawo nie wymaga, aby broniący się używał takiego samego środka jak napastnik. Sąd ocenia, czy sposób obrony był współmierny do niebezpieczeństwa zamachu, biorąc pod uwagę przewagę fizyczną, liczbę napastników i dynamikę zdarzenia. Przekroczenie granic pod wpływem usprawiedliwionego strachu nie podlega karze (art. 25 § 3 KK).

Podsumowanie

  • Atak nożem jest oceniany według zamiaru i skutku: od art. 157 KK po usiłowanie zabójstwa z art. 148 § 1 KK.
  • Samo noszenie noża jest legalne, bez limitu długości ostrza, ale nie na imprezie masowej, zgromadzeniu ani w przejeździe kibiców.
  • Art. 50a KW pozwala ukarać za posiadanie noża, gdy okoliczności wskazują na zamiar przestępstwa: grzywna od 3000 zł, areszt albo ograniczenie wolności oraz przepadek.
  • Obrona konieczna z użyciem noża jest dopuszczalna, lecz ma granice, które ocenia sąd.
  • Zakaz noszenia noży w miejscach publicznych pozostaje w listopadzie 2026 r. postulatem.

Masz zarzut związany z użyciem noża albo jesteś pokrzywdzonym?

Konsultacje w Krakowie (ul. Mariana Słoneckiego 4/24) w poniedziałki i piątki w godz. 15:00-20:00 oraz w Olkuszu (ul. Kazimierza Wielkiego 21). W sprawach zatrzymań liczy się czas: zadzwoń +48 530 834 077 lub napisz przez formularz kontaktowy.

Podstawa prawna i źródła

Zastrzeżenie: artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Ocena konkretnego zdarzenia wymaga analizy akt i dowodów. Stan prawny na dzień 12 listopada 2026 r.

Nowe Stawki Grzywny A Twoja Sprawa W Toku. Kiedy Stare Przepisy Są Korzystniejsze, A Kiedy Nowe (Art. 4 K.K.)

Nowe Stawki Grzywny A Twoja Sprawa W Toku. Kiedy Stare Przepisy Są Korzystniejsze, A Kiedy Nowe (Art. 4 K.K.)

Nowe Stawki Grzywny A Twoja Sprawa W Toku. Kiedy Stare Przepisy Są Korzystniejsze, A Kiedy Nowe (Art. 4 K.K.)

Autor: adw. Dominik Andrzej Marchewka (Izba Adwokacka w Katowicach, KAT/Adw/1381) ·
Opublikowano: ·
Ostatnia weryfikacja stanu prawnego:

Status na 7 listopada 2026: projekt UD413 przyjęty przez Radę Ministrów 3 listopada 2026 r., przepisy jeszcze nie obowiązują. Bieżący etap prac: Grzywna od 1000 zł: co zmienia projekt UD413.
Krótka odpowiedź: w sprawie o czyn popełniony przed wejściem w życie projektu UD413 sąd zastosuje tę ustawę, która w konkretnej sprawie jest względniejsza dla oskarżonego (art. 4 § 1 k.k.). Dla osób o niskich dochodach zwykle korzystniejsze będą stare przepisy, bo pozwalają na stawkę dzienną poniżej 100 zł.

Dla osób o wyższych dochodach korzystniejsza może okazać się nowa ustawa, jeżeli projekt usunie minimalne liczby stawek z art. 33 § 1a k.k. Rozstrzyga porównanie całych wyroków, jakie zapadłyby według obu ustaw, a nie samych widełek.

Co mówi art. 4 § 1 Kodeksu karnego?

Art. 4 § 1 Kodeksu karnego stanowi, że jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy. Zasada ta dotyczy każdej zmiany przepisów o karze, w tym zmiany wysokości stawki dziennej grzywny przewidzianej w projekcie UD413.

Sąd Najwyższy konsekwentnie przyjmuje, że o tym, która ustawa jest względniejsza, decyduje całokształt skutków w konkretnej sprawie. Sąd nie może wziąć z ustawy dawnej niskiej stawki dziennej, a z ustawy nowej braku minimalnej liczby stawek. Musi zastosować w całości jeden stan prawny: ten, który daje oskarżonemu korzystniejszy wynik.

W skrócie: art. 4 § 1 k.k. nie oznacza automatycznie „zawsze stare przepisy”. Oznacza „przepisy korzystniejsze w tej konkretnej sprawie”.

Jakie dwie zmiany w grzywnie wprowadza UD413?

Projekt UD413 zmienia grzywnę w dwóch miejscach, które działają w przeciwnych kierunkach. Pierwsza zmiana podnosi wartość jednej stawki dziennej, co zaostrza karę. Druga zmiana usuwa minimalne liczby stawek wprowadzone nowelizacją Kodeksu karnego z 2022 r., co łagodzi karę na dole widełek. Dopiero zestawienie obu zmian pokazuje, która ustawa jest względniejsza.

Grzywna w Kodeksie karnym: stan obecny i projekt UD413
Element Dziś Według projektu UD413 Kierunek zmiany
Wysokość stawki dziennej (art. 33 § 3 k.k.) 10-2000 zł 100-10 000 zł Zaostrzenie
Liczba stawek, zasada ogólna (art. 33 § 1 k.k.) 10-540 10-540 Bez zmian
Minimalna liczba stawek przy zagrożeniu do roku (art. 33 § 1a pkt 1 k.k.) 50 Uchylenie (wg komunikatów) Złagodzenie
Minimalna liczba stawek przy zagrożeniu do 2 lat (art. 33 § 1a pkt 2 k.k.) 100 Uchylenie (wg komunikatów) Złagodzenie
Minimalna liczba stawek przy zagrożeniu powyżej 2 lat (art. 33 § 1a pkt 3 k.k.) 150 Uchylenie (wg komunikatów) Złagodzenie
Grzywna zamiast pozbawienia wolności (art. 37a § 1 k.k.) nie niższa niż 150 stawek {{DO_WERYFIKACJI_W_TEKSCIE_UD413}} Do ustalenia

Ministerstwo Sprawiedliwości uzasadnia uchylenie minimalnych liczb stawek tym, że po podniesieniu kwot przepisy te stają się zbędne. Ostateczny zakres uchylenia trzeba sprawdzić w tekście ustawy uchwalonej przez Sejm. Ten artykuł zaktualizujemy po publikacji druku sejmowego.

Kiedy stare przepisy będą korzystniejsze?

Stare przepisy będą korzystniejsze przede wszystkim dla oskarżonych o niskich dochodach. Według obecnego art. 33 § 3 k.k. sąd może ustalić stawkę dzienną na przykład na 15 zł albo 30 zł. Według projektu UD413 nie zejdzie poniżej 100 zł. Jeżeli sąd w obu stanach prawnych wymierzyłby podobną liczbę stawek, niższa dopuszczalna stawka przesądza o przewadze ustawy dawnej.

  1. Oskarżony ma dochody, przy których sąd ustaliłby stawkę dzienną poniżej 100 zł.
  2. Sąd wymierzyłby liczbę stawek równą minimum z art. 33 § 1a k.k. albo zbliżoną do niego.
  3. Sąd rozważa grzywnę zamiast kary pozbawienia wolności na podstawie art. 37a k.k., a projekt nie uchyli minimum 150 stawek (wtedy 150 stawek po 100 zł daje co najmniej 15 000 zł).
  4. Wyższe minimum grzywny prowadziłoby do zastosowania art. 58 § 2 k.k. i orzeczenia surowszego rodzaju kary.

Kiedy korzystniejsza może być nowa ustawa?

Nowa ustawa może okazać się względniejsza dla oskarżonych o wyższych dochodach, u których stawka dzienna już dziś przekraczałaby 100 zł. Podwyżka dolnej granicy stawki ich nie dotyczy, a uchylenie art. 33 § 1a k.k. pozwala sądowi wymierzyć mniej stawek niż obecne 50, 100 albo 150. Przy tej samej wysokości stawki mniejsza liczba stawek oznacza niższą grzywnę.

Ten scenariusz pomijają omówienia medialne projektu UD413. Obrońca, który w sprawie o czyn popełniony przed nowelizacją automatycznie powoła się na „stare przepisy”, może zaszkodzić klientowi o wysokich dochodach. Wariant względniejszy trzeba wyliczyć dla konkretnej osoby.

„Pytanie, czy nowelizacja jest surowsza, nie ma jednej odpowiedzi. Dla klienta zarabiającego minimalną krajową i dla przedsiębiorcy z wysokim dochodem ta sama ustawa może działać w przeciwnych kierunkach. Dlatego przy każdej grzywnie wyliczamy oba warianty.”
adw. Dominik Andrzej Marchewka, Kancelaria Adwokacka Factolex, Kraków i Olkusz

Przykłady wyliczeń: ustawa dawna i nowa

Poniższe przykłady są hipotetyczne i rachunkowe. Pokazują mechanizm porównania z art. 4 § 1 k.k., a nie prognozę wyroku w konkretnej sprawie. Zakładają, że sąd ustala liczbę stawek według wagi czynu, a wysokość stawki według sytuacji majątkowej oskarżonego, oraz że projekt UD413 uchyli art. 33 § 1a k.k. w brzmieniu z komunikatów rządowych.

Przykład 1. Zniesławienie (art. 212 § 1 k.k.), oskarżony o niskich dochodach

Art. 212 § 1 k.k. przewiduje grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku, więc dziś obowiązuje minimum 50 stawek. Sąd ustaliłby stawkę dzienną na 20 zł. Według ustawy dawnej: 50 stawek po 20 zł daje 1000 zł. Według ustawy nowej: przy 30 stawkach i minimalnej stawce 100 zł daje 3000 zł. Względniejsza ustawa dawna.

Przykład 2. Zniesławienie (art. 212 § 1 k.k.), oskarżony o wysokich dochodach

Sąd ustaliłby stawkę dzienną na 400 zł i uznałby, że wagę czynu oddaje 20 stawek. Według ustawy dawnej art. 33 § 1a pkt 1 k.k. wymusza 50 stawek: 50 stawek po 400 zł daje 20 000 zł. Według ustawy nowej, bez minimum: 20 stawek po 400 zł daje 8000 zł. Względniejsza może być ustawa nowa.

Przykład 3. Kradzież (art. 278 § 1 k.k.) i grzywna zamiast pozbawienia wolności (art. 37a k.k.), dochody średnie

Kradzież z art. 278 § 1 k.k. jest zagrożona wyłącznie karą pozbawienia wolności, więc grzywna jest możliwa przez art. 37a k.k. z minimum 150 stawek. Sąd ustaliłby stawkę na 50 zł. Według ustawy dawnej: 150 stawek po 50 zł daje 7500 zł. Według ustawy nowej, jeżeli minimum 150 stawek pozostanie: 150 stawek po 100 zł daje 15 000 zł, czyli względniejsza ustawa dawna. Jeżeli minimum zostanie uchylone i sąd wymierzy 60 stawek: 60 stawek po 100 zł daje 6000 zł, czyli względniejsza ustawa nowa.

Zestawienie przykładów (wyliczenie rachunkowe, scenariusze hipotetyczne)
Przykład Ustawa dawna Ustawa nowa (UD413) Względniejsza
1. Art. 212 § 1, niskie dochody 1 000 zł 3 000 zł Dawna
2. Art. 212 § 1, wysokie dochody 20 000 zł 8 000 zł Nowa
3a. Art. 278 § 1 + art. 37a, minimum 150 stawek zostaje 7 500 zł 15 000 zł Dawna
3b. Art. 278 § 1 + art. 37a, minimum uchylone 7 500 zł 6 000 zł Nowa

W skrócie: o przewadze ustawy decydują jednocześnie dochód oskarżonego i to, czy dany przepis przewiduje dziś minimalną liczbę stawek.

Jak art. 58 § 2 k.k. zmienia rachunek?

Art. 58 § 2 Kodeksu karnego stanowi, że grzywny nie orzeka się, jeżeli dochody sprawcy, jego stosunki majątkowe lub możliwości zarobkowe uzasadniają przekonanie, że sprawca grzywny nie uiści i nie będzie jej można ściągnąć w drodze egzekucji. Przy dolnej granicy stawki 100 zł zakaz ten obejmie więcej osób, bo minimalna grzywna wzrośnie dziesięciokrotnie.

Dla oskarżonego o bardzo niskich dochodach skutek może być paradoksalny. Według ustawy dawnej sąd mógłby orzec grzywnę w kwocie możliwej do zapłaty. Według ustawy nowej grzywna mogłaby okazać się niedopuszczalna, a sąd sięgnąłby po karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem. Kara wolnościowa o charakterze majątkowym jest łagodniejsza, więc w takiej sytuacji obrońca powinien wykazać, że ustawa dawna jest względniejsza.

Dobrowolne poddanie się karze i wyrok nakazowy: na co uważać?

Najwięcej ryzyka niosą tryby konsensualne i wyrok nakazowy, w których wysokość grzywny ustala się szybko, często bez szczegółowej analizy intertemporalnej. W okresie przejściowym, czyli po wejściu w życie UD413 w sprawach o czyny popełnione wcześniej, każda propozycja kary powinna wskazywać, według której ustawy wyliczono grzywnę.

Wniosek o skazanie bez rozprawy (art. 335 k.p.k.)
Uzgadniając z prokuratorem karę, sprawdź, czy proponowana grzywna mieści się w granicach ustawy względniejszej. Po uwzględnieniu wniosku zakres kontroli kary w apelacji jest ograniczony.
Dobrowolne poddanie się karze na rozprawie (art. 387 k.p.k.)
Wniosek oskarżonego może i powinien opierać się na wariancie korzystniejszym. Sąd może uzależnić jego uwzględnienie od zmiany wskazanej kary.
Wyrok nakazowy (art. 500 i nast. k.p.k.)
Na sprzeciw od wyroku nakazowego jest 7 dni od doręczenia. Wniesienie sprzeciwu powoduje utratę mocy wyroku i rozpoznanie sprawy na zasadach ogólnych, nadal z zastosowaniem art. 4 § 1 k.k.

Strategia obrony krok po kroku

W sprawach prowadzonych przez Kancelarię Factolex przed sądami rejonowymi w Krakowie (Śródmieście, Krowodrza, Podgórze, Nowa Huta) i przed Sądem Rejonowym w Olkuszu stosujemy w okresie przejściowym jedną procedurę analizy grzywny. Procedura opiera się na art. 4 § 1, art. 33 i art. 58 § 2 k.k.

  1. Ustal datę czynu z postanowienia o przedstawieniu zarzutów albo z aktu oskarżenia. Przy czynie ciągłym (art. 12 k.k.) liczy się czas zakończenia zachowania.
  2. Ustal zagrożenie z przepisu części szczególnej: czy grzywna jest w sankcji, czy możliwa tylko przez art. 37a k.k. i jaka jest górna granica kary pozbawienia wolności.
  3. Udokumentuj sytuację majątkową: dochody, koszty utrzymania, osoby na utrzymaniu, zadłużenie. To podstawa wysokości stawki dziennej.
  4. Wylicz dwa warianty grzywny według ustawy dawnej i nowej, z uwzględnieniem minimalnych liczb stawek.
  5. Oceń ryzyko z art. 58 § 2 k.k.: czy wyższe minimum nie zamknie drogi do grzywny.
  6. Wskaż sądowi wariant względniejszy w piśmie lub w mowie końcowej, z wyliczeniem.
  7. Pilnuj etapu odwoławczego: jeżeli nowelizacja wejdzie w życie przed wyrokiem sądu II instancji (Sąd Okręgowy w Krakowie), sąd odwoławczy również stosuje art. 4 § 1 k.k.

Szczegóły samego projektu i jego etapy w Sejmie opisujemy w artykule Grzywna za przestępstwo od 1000 zł: co zmienia projekt UD413 i od kiedy. Jeżeli potrzebujesz obrońcy, zobacz: obrona w sprawach karnych w Małopolsce, adwokat w Olkuszu oraz adwokat karny w Krakowie. Sprawy o zniesławienie omawiamy w artykule zniesławienie z art. 212 k.k..

Słownik pojęć

Ustawa względniejsza
Stan prawny, który w konkretnej sprawie prowadzi do korzystniejszego dla sprawcy rozstrzygnięcia, oceniany całościowo (art. 4 § 1 k.k.).
Stawka dzienna
Wartość jednej jednostki grzywny, ustalana według dochodów i sytuacji majątkowej sprawcy (art. 33 § 3 k.k.).
Liczba stawek dziennych
Liczba jednostek grzywny, ustalana według wagi przestępstwa; co do zasady od 10 do 540 (art. 33 § 1 k.k.).
Minimalna liczba stawek
Dolny próg liczby stawek wprowadzony nowelizacją z 2022 r.: 50, 100 albo 150 stawek, zależnie od zagrożenia karą pozbawienia wolności (art. 33 § 1a k.k.).
Czas popełnienia przestępstwa
Chwila, w której sprawca działał albo zaniechał działania, do którego był obowiązany (art. 6 § 1 k.k.).

Najczęściej zadawane pytania

Popełniłem czyn przed nowelizacją. Czy sąd zastosuje nowe stawki grzywny?

Sąd zastosuje ustawę obowiązującą w chwili orzekania, chyba że ustawa z chwili czynu jest dla Ciebie względniejsza (art. 4 § 1 k.k.). Przy niskich dochodach będą to zwykle stare przepisy. Przy wysokich dochodach nowa ustawa może okazać się korzystniejsza.

Czy sąd może wziąć niską stawkę ze starej ustawy i brak minimum stawek z nowej?

Nie. Sąd stosuje w całości jedną ustawę, tę względniejszą. Łączenie korzystnych elementów dwóch stanów prawnych jest niedopuszczalne.

Czy art. 4 k.k. działa także w apelacji?

Tak. Ustawą „z czasu orzekania” jest także ustawa obowiązująca w chwili wyrokowania przez sąd odwoławczy. Jeżeli nowelizacja wejdzie w życie przed wyrokiem II instancji, sąd okręgowy również porównuje obie ustawy.

Mam prawomocny wyrok z grzywną. Czy nowelizacja go zmieni?

Co do zasady nie. Art. 4 § 1 k.k. dotyczy orzekania. Art. 4 § 2 k.k. obniża prawomocnie orzeczoną karę tylko wtedy, gdy według nowej ustawy nie można orzec kary w wymierzonej wysokości. Projekt UD413 podnosi górną granicę stawki, więc tej sytuacji zwykle nie wywoła.

Czy warto przyspieszyć albo opóźnić sprawę ze względu na UD413?

Dla czynów popełnionych przed nowelizacją art. 4 § 1 k.k. chroni oskarżonego niezależnie od daty wyroku, więc taktyczne opóźnianie nie ma uzasadnienia. Ważniejsze jest rzetelne wyliczenie obu wariantów i udokumentowanie sytuacji majątkowej.

Czy to samo dotyczy grzywien za wykroczenia i przestępstwa skarbowe?

Nie. Projekt UD413 zmienia Kodeks karny. Kodeks wykroczeń i Kodeks karny skarbowy mają własne zasady grzywny, których projekt nie zmienia.

Toczy się Twoja sprawa karna, w której grozi grzywna?

Wyliczymy oba warianty, według ustawy dawnej i nowej, i wskażemy sądowi korzystniejszy. Kraków i Olkusz.

Napisz na WhatsApp: +48 530 834 077

O autorze

adw. Dominik Andrzej Marchewka, adwokat wpisany na listę adwokatów Izby Adwokackiej w Katowicach od 7 maja 2015 r. (nr wpisu KAT/Adw/1381, Krajowy Rejestr Adwokatów). Założyciel Kancelarii Adwokackiej Factolex z biurami w Krakowie i Olkuszu. Doktorant prawa, mediator sądowy. Prowadzi obrony w sprawach karnych przed sądami rejonowymi w Krakowie i Olkuszu oraz przed Sądem Okręgowym w Krakowie.

    • Pełnił dyżury w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej w Gminie Wolbrom (powiat olkuski), prowadzonym na podstawie porozumienia z Izbą Adwokacką w Katowicach, w tym dyżur specjalistyczny z poradami w języku angielskim (Starostwo Powiatowe w Olkuszu).
    • Koordynuje punkt nieodpłatnej pomocy prawnej Fundacji „Omega Sprawiedliwość” w Kluczach.
    • Autor portalu edukacji prawnej zrozumienieprawa.pl oraz bloga kancelarii factolex.pl.

Weryfikacja merytoryczna: adw. Dominik Andrzej Marchewka. Tekst przygotowano z pomocą narzędzi AI. Przepisy, wyliczenia i źródła sprawdził autor 7 listopada 2026 r.

Źródła i podstawa prawna

  1. Kodeks karny, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1342 (art. 4, art. 6, art. 12, art. 33 § 1, § 1a, § 2a i § 3, art. 37a, art. 58 § 2, art. 212, art. 278).
  2. Kodeks postępowania karnego, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 490 (art. 335, art. 387, art. 500 i nast.).
  3. Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, „Unormowania prawnokarne nadmiernie ograniczające decyzyjność sądu” (omówienie art. 33 § 1a k.k.): iws.gov.pl (PDF).
  4. Wyrok Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2021 r., II KK 506/21 (całościowa ocena ustawy względniejszej): sn.pl (PDF).
  5. Money.pl, „Stawki grzywien dziesięciokrotnie w górę. Rząd zdecydował”, 3.11.2026: money.pl.
  6. Bezprawnik, „Grzywna za przestępstwo nawet 10 razy wyższa”, 4.11.2026: bezprawnik.pl.
  7. Opinia Krajowej Rady Doradców Podatkowych do projektu UD413 z 24.07.2026: kidp.pl (PDF).
  8. Projekt UD413 w Rządowym Centrum Legislacji: legislacja.gov.pl.

Artykuł ma charakter informacyjny i opisuje projekt ustawy, który może zmienić się w toku prac parlamentarnych. Przykłady są hipotetyczne i rachunkowe, nie stanowią prognozy rozstrzygnięcia ani porady prawnej w indywidualnej sprawie i nie gwarantują określonego wyniku. W sprawie karnej skonsultuj się z adwokatem. Stan prawny na 7 listopada 2026 r.

Piecza współdzielona: co projekt MS oznacza dla ojców w 2026

Piecza współdzielona: co projekt MS oznacza dla ojców w 2026

Piecza współdzielona: co projekt MS oznacza dla ojców

Piecza współdzielona to projektowana forma opieki, w której dziecko po rozstaniu rodziców przebywa u każdego z nich w powtarzających się, niekoniecznie równych okresach. Rada Ministrów przyjęła projekt nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (UD349) 3 listopada 2026 r. Projekt nie obowiązuje. Sąd ma rozważać pieczę współdzieloną w pierwszej kolejności, ale bez automatyzmu i bez obowiązkowego podziału 50/50.

Stan prawny na dzień: | Autor: | Ostatnia weryfikacja:

Najważniejsze w skrócie

  • Status: projekt rządowy UD349 przyjęty przez Radę Ministrów 3.11.2026 r., kierowany do Sejmu. Obowiązuje dotychczasowy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (KRO).
  • Brak automatyzmu: sąd ma rozważyć pieczę współdzieloną jako pierwszą, ale orzeknie ją tylko wtedy, gdy służy dobru dziecka.
  • Nie 50/50: okresy pobytu u ojca i matki nie muszą być równe.
  • Przemoc wyklucza: sąd ma obowiązkowo zbadać, czy w rodzinie występuje przemoc domowa.
  • Alimenty zostają: projekt nie znosi obowiązku alimentacyjnego (art. 133 i 135 KRO).

Co to jest piecza współdzielona według projektu MS?

Piecza współdzielona to naprzemienne sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem przez oboje rodziców, którym przysługuje władza rodzicielska. Dziecko mieszka na zmianę u ojca i u matki, w powtarzających się okresach. Projekt wyraźnie zastrzega, że te okresy nie muszą być równej długości.

Obecny Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie zna pojęcia pieczy współdzielonej ani opieki naprzemiennej. Sądy orzekają ją dziś na podstawie ogólnych przepisów, czyli art. 58 i art. 107 KRO. Skutek jest taki, że podobne sprawy kończą się różnymi rozstrzygnięciami. Ministerstwo Sprawiedliwości wskazuje ten brak definicji jako główny powód nowelizacji.

Dla ojca zmiana ma znaczenie symboliczne i praktyczne. Według danych MS przytoczonych przez „Rzeczpospolitą” sądy powierzyły władzę rodzicielską obojgu rodzicom w 76,9% spraw rozwodowych w 2024 r., wobec 33,1% w 2014 r. Projekt idzie krok dalej: obok wspólnej władzy rodzicielskiej ma się pojawić wspólna, faktyczna codzienność z dzieckiem.

W skrócie: piecza współdzielona to „mieszkanie u obojga rodziców”, a nie tylko „kontakty z drugim rodzicem”.

Na jakim etapie jest projekt i kiedy może wejść w życie?

Projekt nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oznaczony numerem UD349 został przyjęty przez Radę Ministrów 3 listopada 2026 r. Teraz trafia do Sejmu, gdzie otrzyma numer druku, przejdzie pierwsze czytanie i prace w komisji. Potem czekają go Senat i podpis Prezydenta RP.

  1. Grudzień 2025: wpis projektu do wykazu prac legislacyjnych rządu.
  2. 25 marca 2026: opinia Rzecznika Praw Obywatelskich do projektu, m.in. o niepełnej definicji pieczy współdzielonej.
  3. 7 października 2026: posiedzenie Stałego Komitetu Rady Ministrów.
  4. 3 listopada 2026: przyjęcie projektu przez Radę Ministrów.
  5. Kolejny etap: Sejm, Senat, podpis Prezydenta, ogłoszenie w Dzienniku Ustaw.

W wersji konsultacyjnej przewidziano sześciomiesięczne vacatio legis, czyli wejście w życie 6 miesięcy po ogłoszeniu ustawy. Ostateczny termin zależy od tekstu uchwalonego przez parlament. Na dzień 7 listopada 2026 r. żaden sąd nie stosuje jeszcze projektowanych przepisów.

Jak sąd ma decydować o pieczy współdzielonej?

Sąd ma rozważać pieczę współdzieloną w pierwszej kolejności, jeżeli oboje rodzice mają władzę rodzicielską, ale orzeknie ją wyłącznie wtedy, gdy jest zgodna z dobrem dziecka. Projekt dotyczy rodziców po rozwodzie oraz rodziców, którzy nigdy nie byli małżeństwem.

Projekt wymienia okoliczności, które sąd musi ocenić:

  • Zdanie dziecka: sąd uwzględnia rozsądne życzenia dziecka, stosownie do jego wieku i dojrzałości.
  • Wiek i stan zdrowia dziecka: inne rozwiązanie sprawdzi się u niemowlęcia, inne u ucznia szkoły podstawowej.
  • Zdolność rodziców do porozumiewania się i współpracy: piecza współdzielona wymaga codziennych uzgodnień w sprawach szkoły, lekarza i zajęć.
  • Sytuacja osobista rodziców: czas pracy, warunki mieszkaniowe, możliwość osobistej opieki.
  • Odległość między domami rodziców: dziecko powinno móc chodzić do tej samej szkoły lub przedszkola.
  • Dotychczasowy podział obowiązków: kto do tej pory odprowadzał dziecko, chodził na wywiadówki, prowadził leczenie.

Jeżeli sąd uzna, że piecza współdzielona nie jest właściwa, a oboje rodzice zachowują władzę rodzicielską, ustali miejsce pobytu dziecka przy jednym z rodziców. Według projektu zmiana tego miejsca będzie wymagała zgody drugiego rodzica albo sądu.

Kiedy sąd nie orzeknie pieczy współdzielonej?

Sąd nie orzeknie pieczy współdzielonej, gdy w rodzinie występuje przemoc domowa albo gdy taka forma opieki zagraża dobru dziecka. Obowiązkowe badanie przemocy przed orzeczeniem pieczy współdzielonej zostało wprowadzone do projektu na etapie prac rządowych.

Ograniczenia, które Ministerstwo Sprawiedliwości przedstawiało w Sejmie i w komunikatach, są jednoznaczne. Piecza współdzielona nie będzie orzekana automatycznie. Model 50/50 nie jest celem projektu. O wszystkim decyduje ocena konkretnej rodziny.

W praktyce przeszkodą bywa też silny, trwały konflikt rodziców, wciąganie dziecka w spór albo duża odległość między miejscowościami. Dla ojca oznacza to jedno: wniosek o pieczę współdzieloną trzeba udowodnić faktami, a nie samym przekonaniem, że jest się zaangażowanym rodzicem.

Czy piecza współdzielona oznacza koniec alimentów?

Nie. Piecza współdzielona nie zwalnia żadnego z rodziców z obowiązku alimentacyjnego. Projekt nie zmienia art. 133 § 1 i art. 135 KRO, zgodnie z którymi zakres alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz możliwości zarobkowych i majątkowych rodzica.

Zmienić może się sposób liczenia. Art. 135 § 2 KRO już dziś przewiduje, że obowiązek alimentacyjny może być wykonywany przez osobiste starania o utrzymanie i wychowanie dziecka. Według przedstawicieli MS sąd może ustalić, że każdy rodzic ponosi koszty w czasie pobytu dziecka u siebie, albo zasądzić alimenty od rodzica lepiej zarabiającego. Alimenty mogą też pokrywać koszty stałe, np. zajęcia dodatkowe lub leczenie.

Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił uwagę, że samo zapisanie w wyroku, iż rodzice ponoszą koszty „w częściach równych”, może nie spełniać wymogów art. 58 § 1 KRO. Projekt tej kwestii nie rozstrzyga. Ojciec, który liczy na niższe alimenty, powinien przygotować rzetelne zestawienie kosztów dziecka w czasie swojej pieczy. Szczegóły wyliczeń omawiamy w artykule alimenty na dziecko w 2026 r.

Piecza współdzielona a alimenty: warianty rozliczeń (stan na 7.11.2026)
Sytuacja rodziców Możliwe rozstrzygnięcie Podstawa
Zbliżone dochody, podział czasu zbliżony do równego Każdy rodzic pokrywa bieżące koszty w czasie pobytu dziecka u siebie; ewentualnie alimenty na koszty stałe art. 135 § 1 i § 2 KRO
Wyraźna różnica dochodów Alimenty od rodzica o wyższych możliwościach mimo pieczy współdzielonej art. 135 § 1 KRO
Nierówny podział czasu, np. 70/30 Alimenty uwzględniające osobiste starania rodzica sprawującego krótszą pieczę art. 135 § 2 KRO
Brak pieczy współdzielonej Miejsce pobytu przy jednym rodzicu, alimenty od drugiego, kontakty art. 58, 107, 113 KRO

Co ojciec może zrobić już dziś, przed wejściem ustawy?

Ojciec nie musi czekać na nowelizację. Obecne przepisy pozwalają sądowi powierzyć władzę rodzicielską obojgu rodzicom i ustalić opiekę naprzemienną, jeżeli rodzice przedstawią porozumienie albo sąd uzna to za zgodne z dobrem dziecka. Najskuteczniejsze narzędzia na dziś to:

  1. Plan wychowawczy: pisemne porozumienie rodziców o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów (art. 58 § 1 i § 1a KRO). Sąd uwzględnia je w wyroku rozwodowym, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka.
  2. Wniosek o opiekę naprzemienną lub ustalenie miejsca pobytu dziecka przy ojcu: w sprawie rozwodowej zgłasza się go w pozwie lub odpowiedzi na pozew, poza rozwodem do wydziału rodzinnego sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka.
  3. Wniosek o uregulowanie kontaktów: na podstawie art. 113 i 113¹ KRO, z precyzyjnym kalendarzem dni powszednich, weekendów, wakacji i świąt. Więcej w poradniku kontakty ojca z dzieckiem.
  4. Wniosek o zabezpieczenie: pozwala uregulować kontakty lub pobyt dziecka na czas trwania sprawy, zamiast czekać miesiącami na wyrok.
  5. Mediacja rodzinna: ugoda zawarta przed mediatorem i zatwierdzona przez sąd ma moc ugody sądowej. Zobacz mediacje rodzinne w Krakowie.
  6. Dokumentowanie zaangażowania: wiadomości o szkole, potwierdzenia wizyt lekarskich, zdjęcia z zajęć, grafik pracy. Projekt każe badać dotychczasowy podział obowiązków, więc te dowody będą miały znaczenie także po nowelizacji.

Jeżeli wyrok już zapadł, a sytuacja się zmieniła, ojciec może wystąpić o zmianę rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej lub miejscu pobytu dziecka. Gdy matka utrudnia wykonywanie ustalonych kontaktów, przysługuje procedura z art. 598¹⁵ i nast. Kodeksu postępowania cywilnego (KPC), opisana w artykule egzekucja kontaktów z dzieckiem.

Czym projekt MS różni się od obecnych przepisów i projektu poselskiego?

Projekt rządowy wprowadza definicję i kolejność rozważania, ale zachowuje swobodę sądu. Równolegle w Sejmie znajduje się poselski projekt ustawy o pieczy współdzielonej złożony przez posłów Konfederacji (druk nr 3034), który według komentatorów idzie w wielu kwestiach dalej. Oba projekty mogą być rozpatrywane wspólnie.

Zagadnienie Obecne przepisy (KRO) Projekt rządowy UD349
Definicja pieczy współdzielonej Brak, praktyka sądów zróżnicowana Ustawowa definicja: powtarzające się, niekoniecznie równe okresy
Kolejność rozważania Brak wskazania Piecza współdzielona rozważana w pierwszej kolejności
Podział czasu Ustalany indywidualnie Nie musi być równy; brak modelu 50/50
Przemoc domowa Ocena w ramach dobra dziecka Obowiązkowe badanie przed orzeczeniem pieczy współdzielonej
Alimenty art. 133 i 135 KRO Bez zmian podstaw; sąd uwzględnia zaangażowanie rodzica
Prywatność i wizerunek dziecka Ogólne zasady ochrony dóbr osobistych Wyraźny obowiązek rodziców, także w internecie (sharenting)
Rodzice niebędący małżeństwem art. 107 KRO Te same zasady co przy rozwodzie

Mity o pieczy współdzielonej

  • Mit: „Od teraz dziecko będzie pół na pół”. Fakt: projekt nie przewiduje automatycznego podziału 50/50, a okresy mogą być nierówne.
  • Mit: „Przy pieczy współdzielonej nie płaci się alimentów”. Fakt: obowiązek alimentacyjny pozostaje, zmienić może się tylko jego wysokość lub forma.
  • Mit: „Nowe przepisy już obowiązują”. Fakt: 7.11.2026 r. to wciąż projekt rządowy przed pracami w Sejmie.
  • Mit: „Wystarczy złożyć wniosek po wejściu ustawy”. Fakt: sąd będzie badał dotychczasowy podział obowiązków, więc liczy się to, co ojciec robi już teraz.
  • Mit: „Sądy z zasady przyznają dzieci matkom”. Fakt: według danych MS przekazanych PAP odsetek pozytywnie rozpatrzonych wniosków ojców wzrósł z 86% w 2018 r. do 95% w 2024 r. Jednocześnie Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie z 20.08.2026 r. zaproponował Instytutowi Wymiaru Sprawiedliwości pogłębione badanie akt, aby rzetelnie sprawdzić zarzuty nierównego traktowania ojców.

Jak wygląda to w praktyce sądów w Krakowie i Olkuszu?

Sprawy rozwodowe z regionu Krakowa i Olkusza rozpoznaje Sąd Okręgowy w Krakowie, a sprawy o kontakty, miejsce pobytu dziecka i władzę rodzicielską poza rozwodem wydziały rodzinne sądów rejonowych: w Krakowie właściwe według dzielnicy zamieszkania dziecka, w powiecie olkuskim Sąd Rejonowy w Olkuszu. Właściwy sąd dla danej dzielnicy i gminy wskazujemy w przewodniku właściwość sądu rodzinnego w Krakowie.

[UZUPEŁNIĆ: obserwacja adw. Dominika Marchewki z praktyki, 3-5 zdań. Np. jakie dowody najczęściej przekonują sąd do opieki naprzemiennej, jak sądy krakowskie podchodzą dziś do planu wychowawczego, ile trwa uzyskanie zabezpieczenia kontaktów. Przykład tylko zanonimizowany.]

Z perspektywy ojca najczęstszym błędem jest odkładanie działań do czasu „nowej ustawy”. Okres między rozstaniem a wyrokiem często utrwala faktyczny model opieki. Jeżeli przez rok dziecko widzi ojca co drugi weekend, trudniej potem wykazać, że piecza współdzielona odpowiada dotychczasowemu podziałowi obowiązków.

W skrócie: projekt może pomóc ojcom, ale jego kryteria nagradzają zaangażowanie udokumentowane wcześniej.

FAQ: piecza współdzielona a prawa ojca

Czy piecza współdzielona już obowiązuje?

Nie. Na dzień 7 listopada 2026 r. piecza współdzielona jest instytucją projektowaną. Rada Ministrów przyjęła projekt UD349 3 listopada 2026 r. i kieruje go do Sejmu. W wersji konsultacyjnej przewidziano wejście w życie 6 miesięcy po ogłoszeniu ustawy. Do tego czasu sądy orzekają opiekę naprzemienną na podstawie obecnych art. 58 i 107 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy ojciec dostanie pieczę współdzieloną bez zgody matki?

Projekt nie uzależnia pieczy współdzielonej od zgody obojga rodziców, ale sąd bada zdolność rodziców do porozumiewania się i współpracy. Brak zgody matki nie przekreśla wniosku, jednak silny konflikt może przemawiać przeciwko takiej formie opieki. Ojciec powinien wykazać, że potrafi współdziałać w sprawach dziecka i że proponowany harmonogram jest realny.

Od jakiego wieku dziecka sąd może orzec pieczę współdzieloną?

Projekt nie wskazuje minimalnego wieku dziecka. Wiek i stan zdrowia są jednym z kryteriów oceny dobra dziecka. W praktyce opieka naprzemienna częściej sprawdza się u dzieci w wieku szkolnym, a przy najmłodszych dzieciach sądy zwykle stosują krótsze, częstsze okresy pobytu u drugiego rodzica zamiast tygodniowych zmian.

Czy przy pieczy współdzielonej dziecko będzie miało dwa adresy?

Nie. Według przedstawicieli Ministerstwa Sprawiedliwości dziecko nadal będzie miało jeden adres, potrzebny głównie w sprawach urzędowych, np. w szkole czy przychodni. Piecza współdzielona dotyczy faktycznego przebywania dziecka u obojga rodziców, a nie meldunku. Ma to znaczenie przy świadczeniach i rekrutacji do szkoły, dlatego warto to uregulować w planie wychowawczym.

Czy mogę już teraz złożyć wniosek o opiekę naprzemienną?

Tak. Obecne przepisy pozwalają sądowi powierzyć władzę rodzicielską obojgu rodzicom i ustalić, że dziecko przebywa u każdego z nich w powtarzających się okresach. Wniosek składa się w sprawie rozwodowej albo do wydziału rodzinnego sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka. Warto dołączyć projekt planu wychowawczego i dowody dotychczasowej opieki.

Podsumowanie

  • Piecza współdzielona to projekt rządowy UD349 przyjęty 3.11.2026 r., a nie obowiązujące prawo.
  • Sąd ma ją rozważać jako pierwszą, ale bez automatyzmu i bez obowiązkowego podziału 50/50.
  • Przemoc domowa i zagrożenie dobra dziecka wykluczają pieczę współdzieloną.
  • Alimenty pozostają; zmienić może się ich wysokość i forma.
  • Ojciec może działać już dziś: plan wychowawczy, wniosek o opiekę naprzemienną, zabezpieczenie kontaktów, mediacja.

Chcesz ocenić swoją sytuację przed zmianą przepisów?

Kancelaria Adwokacka Factolex prowadzi sprawy ojców o kontakty, miejsce pobytu dziecka i opiekę naprzemienną. Konsultacje w Krakowie w poniedziałki i piątki w godz. 15:00-20:00, a także w Olkuszu, po wcześniejszym umówieniu.

Napisz na WhatsApp
Zadzwoń: +48 530 834 077
Prawo rodzinne dla ojców

Kraków, ul. Mariana Słoneckiego 4/24, {{KOD_POCZTOWY}} Kraków | Olkusz, ul. Króla Kazimierza Wielkiego 21, {{KOD_POCZTOWY_OLKUSZ}} Olkusz | {{KATOWICE: adres do potwierdzenia}}

Podstawa prawna i źródła

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Opisuje projekt ustawy według stanu na 7 listopada 2026 r.; treść przepisów może zmienić się w toku prac w Sejmie i Senacie. Tekst przygotowano z wykorzystaniem narzędzi AI; treść merytoryczną, źródła i dane strukturalne zweryfikował adw. Dominik Marchewka.

adw. Dominik Andrzej Marchewka

Adwokat, doktorant prawa, mediator sądowy, założyciel Kancelarii Adwokackiej Factolex w Krakowie i Olkuszu. Zajmuje się prawem rodzinnym ze szczególnym uwzględnieniem spraw ojców: kontaktów z dzieckiem, władzy rodzicielskiej, miejsca pobytu dziecka i alimentów. Prowadzi mediacje rodzinne i koordynuje punkt nieodpłatnej pomocy prawnej Fundacji „Omega Sprawiedliwość” w Klukach. [UZUPEŁNIĆ: izba adwokacka i rok wpisu na listę]

Profil autora | Kontakt

Ministerstwo Sprawiedliwości nie poparło postulatu podwyższenia ustawowych zagrożeń karą o co najmniej 50%

Ministerstwo Sprawiedliwości nie poparło postulatu podwyższenia ustawowych zagrożeń karą o co najmniej 50%

Stan prawny i stan prac legislacyjnych na dzień: 4 listopada 2026 r. | Autor: adw. Dominik Marchewka | Aktualizacja: 4 listopada 2026 r.

Ministerstwo Sprawiedliwości nie poparło postulatu podwyższenia ustawowych zagrożeń karą o co najmniej 50% (pismo DPK-I.0510.99.2026 z 3 listopada 2026 r.). Tego samego dnia Rada Ministrów przyjęła projekt UD413, który podnosi stawkę dzienną grzywny z 10-2000 zł do 100-10 000 zł. Projekt nie obowiązuje do czasu uchwalenia ustawy i jej wejścia w życie.

Najważniejsze w skrócie

  • Odpowiedź resortu: Departament Prawa Karnego nie podziela przekonania o zasadności podwyższenia zagrożeń karą o co najmniej 50%, ale dopuszcza surowsze karanie w wybranych obszarach.
  • Projekt UD413: rząd przyjął 3 listopada 2026 r. zmianę art. 33 § 3 Kodeksu karnego. Stawka dzienna ma wynosić od 100 zł do 10 000 zł zamiast od 10 zł do 2000 zł.
  • Skutek rachunkowy: najniższa grzywna za przestępstwo wzrosłaby ze 100 zł do 1000 zł, a teoretycznie najwyższa z 1 080 000 zł do 5 400 000 zł.
  • Główny argument przeciw: Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego ostrzega, że mechaniczne podwyższanie sankcji może przynieść skutki odwrotne od zamierzonych.
  • Stanowisko autora: samo odrzucenie postulatu nie zastępuje analizy opartej na danych o strukturze orzekanych kar, recydywie i skutkach przestępstw.

Co napisało Ministerstwo Sprawiedliwości w piśmie z 3 listopada 2026 r.?

Departament Prawa Karnego Ministerstwa Sprawiedliwości nie podzielił przekonania o zasadności podwyższenia ustawowych zagrożeń karą o co najmniej 50%. Odpowiedź dotyczy mojego pisma z 30 października 2026 r. Liczy dwie strony, a resort przyznaje w niej, że w niektórych obszarach surowsze karanie bywa uzasadnione względami ogólnoprewencyjnymi.

Pismo Departamentu Prawa Karnego w skrócie
Element pisma Treść
Numer sprawy DPK-I.0510.99.2026
Data pisma 3 listopada 2026 r.
Nadawca Departament Prawa Karnego Ministerstwa Sprawiedliwości (pismo podpisane elektronicznie przez dyrektora departamentu)
Odpowiedź na Pismo z 30 października 2026 r.
Przedmiot Podwyższenie ustawowych zagrożeń karą o co najmniej 50%
Rozstrzygnięcie Ministerstwo nie podziela przekonania o zasadności postulatu

Jakie argumenty przedstawił resort?

Ministerstwo oparło stanowisko na pięciu argumentach: sposobie kształtowania sankcji, zaostrzeniach z ostatnich lat, trwających pracach legislacyjnych, wyjątkach uzasadnionych prewencją ogólną oraz stanowisku Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego.

  • Abstrakcyjna ocena szkodliwości: sankcje za poszczególne przestępstwa kształtuje się na podstawie abstrakcyjnej oceny społecznej szkodliwości czynu penalizowanego przez dany przepis.
  • Zaostrzenia ostatnich lat: resort zauważa tendencję do surowszej oceny znacznej liczby przestępstw, co przełożyło się na zaostrzenie wielu sankcji w części szczególnej Kodeksu karnego.
  • Prace w toku: pismo wskazuje podwyższenie granic stawki dziennej grzywny w art. 33 § 3 Kodeksu karnego jako projekt na zaawansowanym etapie rządowego procesu legislacyjnego.
  • Uzasadnione wyjątki: w niektórych obszarach surowsze karanie można ocenić jako uzasadnione względami ogólnoprewencyjnymi, na przykład w przepisach o bezpieczeństwie w ruchu drogowym i kolejowym.
  • Stanowisko Komisji Kodyfikacyjnej: Komisja uzasadniała obszerną nowelizację prawa karnego, która obniża wiele sankcji, ryzykiem skutków odwrotnych od zamierzonych.

Co zmienia projekt UD413 przyjęty przez rząd 3 listopada 2026 r.?

Projekt UD413 zmienia jeden przepis, art. 33 § 3 Kodeksu karnego, i podnosi granice stawki dziennej grzywny orzekanej za przestępstwa: dolną dziesięciokrotnie (z 10 zł do 100 zł), górną pięciokrotnie (z 2000 zł do 10 000 zł). Rada Ministrów przyjęła projekt 3 listopada 2026 r., czyli w dniu daty pisma Ministerstwa. Liczba stawek dziennych, co do zasady od 10 do 540, pozostaje bez zmian.

Granice grzywny za przestępstwo: stan obecny i projekt UD413 (obliczenia dla granic podstawowych z art. 33 k.k.)
Parametr grzywny Obecnie Projekt UD413
Liczba stawek dziennych (co do zasady) od 10 do 540 bez zmian
Najniższa stawka dzienna 10 zł 100 zł
Najwyższa stawka dzienna 2000 zł 10 000 zł
Najniższa grzywna (10 stawek) 100 zł 1000 zł
Najwyższa grzywna (540 stawek) 1 080 000 zł 5 400 000 zł

Przykład obliczenia: grzywna 30 stawek po 30 zł wynosi dziś 900 zł. Po zmianie sąd nie mógłby ustalić stawki poniżej 100 zł, więc najniższa grzywna za 30 stawek wyniosłaby 3000 zł. Zmiana najmocniej dotyka więc grzywien orzekanych w dolnym przedziale stawek. Ustawa szczególna może przewidywać inną liczbę stawek niż podstawowa.

Wersja projektu skierowana do konsultacji w czerwcu 2026 r. przewidywała górną granicę 20 000 zł. W wersji przyjętej przez rząd wynosi ona 10 000 zł, więc starsze opracowania i opinie, w tym opinia Krajowej Rady Doradców Podatkowych z 24 lipca 2026 r., dotyczą pierwotnego brzmienia. Rada wskazała wówczas, że podniesienie dolnego progu uderza przede wszystkim w sprawców o najniższych dochodach, wobec których sąd powinien zachować największą elastyczność.

Ministerstwo uzasadnia projekt tym, że granice stawek nie zmieniły się od niemal 30 lat. Podkreśla też, że sąd nadal będzie uwzględniał wagę przestępstwa i stopień winy, a przy ustalaniu jednej stawki dochody, sytuację rodzinną, majątek i możliwości zarobkowe sprawcy. Komunikat resortu nie podaje terminu wejścia w życie. Projekt wymaga uchwalenia przez parlament, podpisu Prezydenta i ogłoszenia.

Jakie inne zaostrzenia kar są w toku lub zostały uchwalone?

Ministerstwo wskazało jako przykłady zaostrzeń bezpieczeństwo w ruchu drogowym i kolejowym. Rządowy projekt zmiany Prawa o ruchu drogowym (druk sejmowy nr 3101) miał pierwsze czytanie na 65. posiedzeniu Sejmu 18 września 2026 r. W debacie podkreślano, że samo zaostrzenie kar nie rozwiąże wszystkich problemów bez zabezpieczonych przejazdów, skutecznej kontroli i edukacji.

Według portalu prawo.pl nowelizacja Prawa o ruchu drogowym, Kodeksu karnego i ustawy o kierujących pojazdami z 8 października 2026 r., dotycząca przejazdów kolejowych, została podpisana przez Prezydenta 4 listopada 2026 r. Przy sprowadzeniu katastrofy w komunikacji zakaz prowadzenia pojazdów ma być orzekany obligatoryjnie, na co najmniej 3 lata. Ustawa wejdzie w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia.

Pismo wspomina także o projekcie zmiany Kodeksu karnego prowadzonym w Ministerstwie Sprawiedliwości. Przykłady te pokazują, że resort nie zamyka drogi do zaostrzeń punktowych, a odrzuca wyłącznie podejście generalne.

Dlaczego Komisja Kodyfikacyjna ostrzega przed mechanicznym zaostrzaniem kar?

Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego argumentuje, że sankcja nieadekwatna do rodzaju przestępstwa skłania sądy do omijania jej. Ministerstwo przytoczyło w piśmie fragment uzasadnienia Komisji, według którego:

„Mechaniczne podwyższanie sankcji, paradoksalnie, może bowiem prowadzić do efektów odwrotnych od zamierzonych.”

Według Komisji sądy mogą wtedy sięgać po nadzwyczajne złagodzenie kary (art. 60 Kodeksu karnego) albo interpretować znamiona czynu zabronionego zawężająco. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 12 grudnia 2007 r. (III KK 245/07) wskazał, że nadzwyczajne złagodzenie kary z art. 60 § 1 ma charakter uniwersalny i fakultatywny, a jego zastosowanie jest prawem, nie obowiązkiem sądu.

Kontekstem tej oceny jest ustawa z 7 lipca 2022 r. o zmianie Kodeksu karnego, która podwyższyła granice zagrożenia za wiele typów przestępstw i w większości weszła w życie 1 października 2023 r. Komisja przygotowała w 2024 r. projekt naprawczy, a Ministerstwo zauważa, że jej propozycja obniża wiele sankcji.

Dlaczego samo odrzucenie postulatu nie wystarcza?

Odpowiedź resortu nie zastępuje analizy adekwatności obecnych zagrożeń. Nie kwestionuję, że kara powinna odpowiadać wadze czynu i stopniowi winy, zgodnie z art. 53 Kodeksu karnego. Moim zdaniem proporcjonalność działa jednak w dwóch kierunkach: chroni przed karą zbyt surową, ale także przed karą niewspółmiernie łagodną wobec rozmiaru krzywdy pokrzywdzonego.

  1. Brak analizy: pismo nie przedstawia danych o strukturze orzekanych kar, recydywie, następstwach przestępstw ani faktycznym wykonywaniu sankcji, które pozwoliłyby ocenić adekwatność obecnych zagrożeń.
  2. Wcześniejsze nowelizacje nie są dowodem: sam fakt zaostrzenia części sankcji w ostatnich latach nie wykazuje, że ich obecna wysokość jest właściwa.
  3. Zastrzeżenie wobec automatyzmu nie zamyka dyskusji: argument przeciw mechanicznemu podwyższaniu wszystkich kar zasługuje na rozważenie, ale nie dowodzi, że żadna kara nie wymaga korekty.
  4. Perspektywa pokrzywdzonego: zakończenie postępowania karnego rzadko kończy cierpienie ofiary, więc ustawodawca powinien porównywać zagrożenie karą także z rozmiarem wyrządzonej krzywdy.

Moim postulatem pozostaje przegląd ustawowych zagrożeń, typ przestępstwa po typie przestępstwa, a nie automatyczny wzrost wszystkich kar. Podwyższenie o 50% traktuję jako hipotezę do analizy legislacyjnej, nie jako gotowe rozwiązanie. Oczekuję od Ministerstwa wskazania, w których kategoriach przestępstw uznaje obecne zagrożenia za wystarczające, a w których dopuszcza ich podwyższenie.

Warto znać argumenty drugiej strony. Zwolennicy ostrożności wskazują, że o skuteczności polityki karnej decydują także nieuchronność kary i szybkość postępowania, a nie wyłącznie wysokość sankcji. Mogą też podnosić, że nadmierna surowość zagrożeń ogranicza swobodę sądu w indywidualizacji kary. Oba argumenty mają oparcie w stanowisku Komisji Kodyfikacyjnej.

Mity i fakty o zaostrzaniu kar i stawkach grzywien

Wokół projektu UD413 i odpowiedzi Ministerstwa krąży kilka uproszczeń. Poniższe zestawienie porządkuje je na podstawie komunikatu resortu i treści pisma.

Najczęstsze nieporozumienia
Twierdzenie Stan faktyczny
Ministerstwo odrzuciło wszelkie zaostrzenia kar. Nie. Resort odrzucił podejście generalne, ale przyznał, że w niektórych obszarach surowsze karanie bywa uzasadnione, i wskazał prace nad zmianami punktowymi.
Wszystkie kary wzrosną o 50%. Nie. Postulat 50% nie został poparty. Projekt UD413 dotyczy wyłącznie granic stawki dziennej grzywny.
Stawka dzienna ma wynosić do 20 000 zł. Taką granicę miała wersja skierowana do konsultacji w czerwcu 2026 r. Wersja przyjęta przez Radę Ministrów przewiduje 10 000 zł.
UD413 podnosi kary pozbawienia wolności. Nie. Projekt zmienia tylko art. 33 § 3 Kodeksu karnego i nie zmienia liczby stawek dziennych.
Nowe stawki już obowiązują. Nie. Projekt przyjęty przez rząd wymaga jeszcze uchwalenia, podpisu Prezydenta i ogłoszenia.

Co to oznacza w praktyce sądowej?

Zasady czasowego stosowania prawa karnego chronią sprawcę przed skutkami zaostrzenia. Jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się ustawę nową, ale należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy (art. 4 § 1 Kodeksu karnego). Przy podniesieniu dolnej granicy stawki dziennej co do zasady względniejsze będą dotychczasowe przepisy dla czynów popełnionych przed wejściem w życie zmiany.

Już dziś praktyczne znaczenie ma art. 33 § 3 Kodeksu karnego. Ustalając stawkę dzienną, sąd bierze pod uwagę dochody sprawcy, jego warunki osobiste i rodzinne, stosunki majątkowe oraz możliwości zarobkowe. W sprawach, w których sprawca utrzymuje rodzinę lub wypełnia obowiązek alimentacyjny, wyższa dolna granica stawki ograniczałaby możliwość dostosowania grzywny do skromnych dochodów. Skutki w konkretnej sprawie zależą od jej okoliczności.

W kancelarii w Krakowie i Olkuszu prowadzę obronę w sprawach karnych. Przy ocenie zagrożenia karą zawsze sprawdzam stan prawny na dzień czynu i na dzień orzekania.

Najczęściej zadawane pytania

Czy kary w Kodeksie karnym zostaną podwyższone o 50%?

Nie ma takiej decyzji ani uchwalonej ustawy. Ministerstwo Sprawiedliwości w piśmie z 3 listopada 2026 r. nie poparło postulatu podwyższenia zagrożeń o co najmniej 50%. Trwają natomiast prace nad zmianami punktowymi, w tym nad granicami stawki dziennej grzywny w art. 33 § 3 Kodeksu karnego.

Ile wynosi stawka dzienna grzywny w 2026 roku?

Obecnie stawka dzienna grzywny za przestępstwo wynosi od 10 zł do 2000 zł (art. 33 § 3 Kodeksu karnego). Projekt UD413, przyjęty przez Radę Ministrów 3 listopada 2026 r., przewiduje przedział od 100 zł do 10 000 zł, ale nie obowiązuje, dopóki nie zostanie uchwalony i ogłoszony.

Jaka będzie najniższa i najwyższa grzywna po zmianie?

Przy podstawowej liczbie stawek, od 10 do 540, najniższa grzywna wzrosłaby ze 100 zł do 1000 zł, a teoretycznie najwyższa z 1 080 000 zł do 5 400 000 zł. Rzeczywista grzywna zależy od liczby stawek oraz od dochodów i sytuacji sprawcy.

Czy UD413 podnosi mandaty i kary pozbawienia wolności?

Nie. Projekt UD413 zmienia wyłącznie art. 33 § 3 Kodeksu karnego, czyli granice stawki dziennej grzywny orzekanej za przestępstwa. Nie dotyczy kar pozbawienia wolności ani mandatów za wykroczenia i nie zmienia liczby stawek dziennych.

Czy nowe stawki grzywien będą działać wstecz?

Co do zasady nie na niekorzyść sprawcy. Zgodnie z art. 4 § 1 Kodeksu karnego sąd stosuje ustawę nową, ale stosuje ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy. Wyższe stawki nie powinny więc dotyczyć czynów popełnionych przed wejściem zmiany w życie.

Jak sąd ustala wysokość stawki dziennej grzywny?

Sąd uwzględnia dochody sprawcy, jego warunki osobiste i rodzinne, stosunki majątkowe oraz możliwości zarobkowe (art. 33 § 3 Kodeksu karnego). Grzywna jest iloczynem liczby stawek, ustalanej według wagi czynu i winy, oraz wysokości jednej stawki.

Podsumowanie

  • Stanowisko MS: Departament Prawa Karnego nie poparł postulatu podwyższenia zagrożeń karą o co najmniej 50%, dopuszczając zaostrzenia w wybranych obszarach.
  • UD413: rząd przyjął 3 listopada 2026 r. projekt podnoszący stawkę dzienną grzywny do przedziału 100-10 000 zł. Projekt czeka na uchwalenie.
  • Argument Komisji: mechaniczne zaostrzanie może wywoływać skutki odwrotne od zamierzonych, w tym nadzwyczajne łagodzenie kar przez sądy.
  • Stanowisko autora: potrzebna jest analiza oparta na danych, rozstrzygająca typ po typie, gdzie obecne zagrożenia są adekwatne, a gdzie wymagają korekty.
  • Dla uczestników postępowań: obowiązują dotychczasowe przepisy, a art. 4 § 1 Kodeksu karnego chroni przed działaniem zaostrzeń wstecz na niekorzyść sprawcy.

Potrzebujesz oceny swojej sytuacji w sprawie karnej?

Konsultacje w Kancelarii Adwokackiej Factolex odbywają się w Krakowie (ul. Mariana Słoneckiego 4/24) w każdy poniedziałek i piątek w godzinach 15:00-20:00 oraz w Olkuszu (ul. Kazimierza Wielkiego 21). Termin możesz uzgodnić przez WhatsApp.

Napisz na WhatsApp: +48 530 834 077

Podstawa prawna i źródła

  • Ustawa z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, w szczególności art. 4 § 1, art. 33, art. 53 i art. 60 (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 383), ISAP.
  • Pismo Departamentu Prawa Karnego Ministerstwa Sprawiedliwości z 3 listopada 2026 r., znak DPK-I.0510.99.2026.
  • Ministerstwo Sprawiedliwości, komunikat o przyjęciu przez Radę Ministrów projektów UD413, UD349, UD383 i UD398 (posiedzenie 3 listopada 2026 r.), gov.pl.
  • Opinia Krajowej Rady Doradców Podatkowych z 24 lipca 2026 r. do pierwotnej wersji projektu UD413, kidp.pl.
  • Sejm X kadencji, 65. posiedzenie, 18 września 2026 r., pierwsze czytanie projektu z druku nr 3101, stenogram.
  • Prawo.pl, Zaostrzenia kar za niebezpieczny wjazd na przejazd kolejowy (ustawa z 8 października 2026 r.).
  • Sąd Najwyższy, postanowienie z 12 grudnia 2007 r., III KK 245/07, tekst orzeczenia.
  • Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego, projekt ustawy sanacyjnej z 14 czerwca 2024 r., gov.pl.
  • Infor.pl, Rosną kary za przestępstwa (wejście w życie ustawy z 7 lipca 2022 r. od 1 października 2023 r.).

O autorze: adw. Dominik Marchewka, adwokat, doktorant prawa, mediator sądowy, założyciel Kancelarii Adwokackiej Factolex w Krakowie i Olkuszu. Praktyka obejmuje prawo karne, rodzinne, cywilne, pracy oraz ochronę konsumentów. Artykuł wyraża stanowisko autora w debacie o polityce karnej i został zweryfikowany merytorycznie przez adwokata.

Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani nie przesądza o wyniku żadnej sprawy. Opisane projekty ustaw nie są prawem obowiązującym do czasu ich uchwalenia, ogłoszenia i wejścia w życie. Stan prawny i stan prac: 4 listopada 2026 r. Przy przygotowaniu tekstu wykorzystano narzędzia AI, a treść zweryfikował adwokat.

BEZPŁATNA PORADA PRAWNA

You have Successfully Subscribed!