Wniosek o pozbawienie władzy rodzicielskiej — wzór i omówienie 2026
Wniosek o pozbawienie władzy rodzicielskiej składa się do sądu rejonowego — wydziału rodzinnego i nieletnich właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka, na podstawie art. 111 § 1 KRO. Sąd orzeka pozbawienie przy stwierdzeniu nadużycia władzy, rażącego zaniedbania obowiązków lub trwałej przeszkody w jej wykonywaniu.
Jakie są trzy przesłanki pozbawienia władzy rodzicielskiej z art. 111 § 1 KRO?
Artykuł 111 § 1 KRO przewiduje trzy alternatywne i samodzielne przesłanki — wystarczy udowodnienie jednej z nich, aby sąd mógł orzec pozbawienie władzy rodzicielskiej. Przesłanki te nie podlegają gradacji — każda jest równorzędna i samodzielna.
przemoc psychiczna i terroryzowanie
seksualne wykorzystywanie dziecka
nakłanianie do przestępstw
zmuszanie do żebractwa
alienacja rodzicielska (kwalifikowana)
brak zainteresowania dzieckiem przez lata
niezapewnienie leczenia przy chorobie
głodzenie, brak ubrania, higieny
niezapisanie do szkoły
pozostawienie dziecka samego przez długi czas
ciężka choroba psychiczna bez rokowań
wyjazd za granicę bez zamiaru powrotu
zaginięcie rodzica
głęboka niepełnosprawność intelektualna
Pozbawienie (art. 111 KRO) to najsurowszy środek — całkowite wygaśnięcie władzy. Ograniczenie (art. 109 KRO) stosuje się przy mniejszym zagrożeniu dobra dziecka — sąd pozostawia część uprawnień. Zawieszenie (art. 110 KRO) jest środkiem tymczasowym przy przemijającej przeszkodzie. Wnioskodawca powinien sformułować żądanie adekwatne do rzeczywistej sytuacji — sąd bada, czy pozbawienie jest proporcjonalne do dobra dziecka.
Kto może złożyć wniosek o pozbawienie władzy rodzicielskiej?
| Wnioskodawca | Podstawa prawna | Uwagi |
|---|---|---|
| Drugi rodzic | Art. 111 § 1 KRO; art. 626 KPC | Najczęstszy przypadek |
| Prokurator | Art. 7 KPC; art. 569 § 2 KPC | Działa z urzędu przy zagrożeniu dobra dziecka |
| Sąd z urzędu | Art. 570 KPC | Np. przy okazji innej sprawy rodzinnej |
| Kurator sądowy | Art. 570 KPC w zw. z § 12 rozp. MS | Sygnalizacja w toku nadzoru nad rodziną |
| Organizacja ochrony dziecka | Art. 8 KPC (organizacje pozarządowe) | Rzadziej stosowane |
| Samo dziecko (po ukończeniu 13. roku życia) | Art. 573 KPC | Możliwe przy odpowiedniej dojrzałości |
Jak krok po kroku złożyć wniosek o pozbawienie władzy rodzicielskiej?
- Ustalenie właściwości sądu rejonowego — właściwy jest sąd miejsca zamieszkania dziecka (art. 569 § 1 KPC), nie miejsca zamieszkania rodziców. Jeżeli dziecko zamieszkuje w Krakowie — właściwy jest Sąd Rejonowy dla Krakowa-Krowodrzy lub Krakowa-Nowej Huty (zależnie od dzielnicy).
- Zebranie dowodów na spełnienie jednej z trzech przesłanek — dokumentacja medyczna dziecka, zaświadczenia szkolne, raporty policyjne, wyroki skazujące, zeznania świadków, dokumenty potwierdzające nieobecność rodzica, historia korespondencji.
- Sporządzenie wniosku ze wskazaniem konkretnej przesłanki z art. 111 § 1 KRO, żądania w zakresie władzy rodzicielskiej i kontaktów, oraz szczegółowego uzasadnienia faktycznego i dowodowego.
- Złożenie wniosku w biurze podawczym sądu rejonowego lub przesyłką poleconą — w 2 egzemplarzach (oryginał + odpis dla uczestnika). Brak opłaty sądowej.
- Rozprawa — wysłuchanie stron — sąd może zarządzić badanie przez biegłych OZSS (Opiniodawczy Zespół Specjalistów Sądowych), wysłuchanie dziecka (jeżeli ukończyło 13 lat lub sąd uzna to za celowe) oraz zobowiązać MOPS do złożenia wywiadu środowiskowego.
- Postanowienie sądu — sąd orzeka pozbawienie władzy rodzicielskiej, ograniczenie, zawieszenie lub oddala wniosek. Postanowienie jest skuteczne z chwilą uprawomocnienia lub — przy zarządzeniu natychmiastowej wykonalności — niezwłocznie.
- Apelacja — od postanowienia sądu rejonowego przysługuje apelacja do sądu okręgowego w terminie 14 dni od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem (art. 518 KPC).
Dz.U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm., w zw. z art. 569 § 1 i art. 626 KPC)
Postępowanie wolne od opłat sądowych — art. 96 ust. 1 pkt 2 u.k.s.c.
Wnioskodawca/ka wnosi o:
- Pozbawienie uczestnika/uczestniczki postępowania — [imię i nazwisko] — władzy rodzicielskiej nad małoletnim/małoletnią [imię i nazwisko dziecka], urodzonym/ą dnia [data] r. w [miejscowość], PESEL: [PESEL dziecka], na podstawie art. 111 § 1 KRO z powodu: [wybrać właściwą przesłankę:]
- nadużycia władzy rodzicielskiej — [krótki opis: np. stosowania przemocy fizycznej wobec dziecka],
- rażącego zaniedbywania obowiązków rodzicielskich — [krótki opis: np. braku zainteresowania dzieckiem przez okres ponad 3 lat],
- trwałej przeszkody w wykonywaniu władzy rodzicielskiej — [krótki opis: np. odbywania kary pozbawienia wolności w wymiarze 8 lat].
[Wybrać i zachować wyłącznie jedną lub więcej przesłanek — pozostałe usunąć z treści wniosku.]
- Powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnim/małoletnią [imię dziecka] wnioskodawcy/wnioskodawczyni, z ustaleniem miejsca zamieszkania dziecka przy wnioskodawcy/wnioskodawczyni pod adresem: [adres].
- Uregulowanie kontaktów uczestnika/uczestniczki postępowania z małoletnim/małoletnią [imię dziecka] [wybrać:]:
- poprzez ustalenie kontaktów w następującym zakresie: [np. w co drugi weekend miesiąca, w obecności kuratora / bez ograniczeń], albo
- poprzez zakazanie kontaktów uczestnika/uczestniczki z dzieckiem na podstawie art. 1133 KRO — z uwagi na poważne zagrożenie dobra dziecka wynikające z [opis podstawy].
- Zasądzenie alimentów od uczestnika/uczestniczki postępowania na rzecz małoletniego/małoletniej [imię dziecka] w kwocie [kwota] zł miesięcznie, płatnych do [dzień] dnia każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami za opóźnienie — na podstawie art. 133 § 1 KRO.[Punkt 4 zamieścić, jeżeli alimenty nie zostały dotychczas zasądzone lub ich wysokość wymaga zmiany. Pozbawienie władzy rodzicielskiej nie znosi obowiązku alimentacyjnego.]
- Udzielenie zabezpieczenia na czas trwania postępowania poprzez tymczasowe powierzenie sprawowania opieki nad małoletnim/małoletnią wnioskodawcy/wnioskodawczyni — na podstawie art. 737 KPC w zw. z art. 755 § 1 pkt 3 KPC — z uwagi na [opis pilnej potrzeby zabezpieczenia].[Punkt 5 zamieścić wyłącznie w sprawach pilnych, wymagających natychmiastowej ochrony dziecka.]
- Przeprowadzenie dowodu z opinii Opiniodawczego Zespołu Specjalistów Sądowych (OZSS) na okoliczność kompetencji wychowawczych uczestnika/uczestniczki postępowania oraz aktualnej sytuacji życiowej i emocjonalnej małoletniego/małoletniej.[Opcjonalnie — w sprawach z elementem alienacji rodzicielskiej lub wątpliwości co do zdolności wychowawczych.]
- Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [miejscowość] na okoliczność warunków bytowych i wychowawczych dziecka w obu gospodarstwach domowych.
1. Dane dziecka i stron:
Małoletni/małoletnia [imię i nazwisko dziecka], ur. [data] r., PESEL: [PESEL], zamieszkuje przy ul. [adres] z wnioskodawcą/wnioskodawczynią. Władza rodzicielska nad małoletnim przysługuje aktualnie obojgu rodzicom — wnioskodawcy/wnioskodawczyni oraz uczestnikowi/uczestniczce postępowania [imię i nazwisko].
2. Opis stanu faktycznego uzasadniającego wniosek:
[OBOWIĄZKOWE — szczegółowy opis okoliczności faktycznych z datami, miejscami i opisem zdarzeń potwierdzających spełnienie przesłanki z art. 111 § 1 KRO. Należy opisać konkretne zdarzenia, a nie ogólne twierdzenia. Przykład: „W dniu [data] uczestnik uderzył dziecko pasem, co zostało udokumentowane obdukcją lekarską nr [nr] z dnia [data]. Incydenty przemocy fizycznej miały miejsce co najmniej [liczba] razy w okresie od [data] do [data], co potwierdzają zeznania świadka [imię i nazwisko].”]
3. Dotychczasowe działania i środki:
[Opisać, czy podejmowano wcześniej inne środki — ograniczenie władzy, nadzór kuratora, mediacja, interwencje policji, procedura Niebieskiej Karty, orzeczenia innych sądów w tej sprawie.]
4. Dobro dziecka jako kryterium nadrzędne:
W ocenie wnioskodawcy/wnioskodawczyni dalsze wykonywanie władzy rodzicielskiej przez uczestnika/uczestniczkę postępowania zagraża dobru małoletniego/małoletniej [imię dziecka] i jest sprzeczne z jego/jej interesem. Pozbawienie władzy rodzicielskiej jest w tej sprawie jedynym środkiem adekwatnym do skali zagrożenia — łagodniejsze środki z art. 109 KRO (ograniczenie) i art. 110 KRO (zawieszenie) nie zapewnią wystarczającej ochrony dziecka z uwagi na [uzasadnienie konieczności sięgnięcia po najsurowszy środek].
Na potwierdzenie powyższych okoliczności wnioskodawca/wnioskodawczyni wnosi o przeprowadzenie następujących dowodów:
- odpis skrócony aktu urodzenia małoletniego/małoletniej [imię] — na okoliczność tożsamości dziecka i pokrewieństwa ze stronami;
- [dokumentacja medyczna / karta historii choroby / obdukcja lekarska z dn. …] — na okoliczność [doznanych obrażeń / stanu zdrowia dziecka];
- [wyroki skazujące / postanowienia o tymczasowym aresztowaniu / odpis z Krajowego Rejestru Karnego] — na okoliczność [karalności uczestnika / przebywania w izolacji penitencjarnej];
- [zaświadczenia szkolne / notatki nauczyciela / opinia pedagoga szkolnego] — na okoliczność [zaniedbań edukacyjnych / sytuacji emocjonalnej dziecka w szkole];
- [notatki policyjne / protokoły z interwencji / dokumentacja Niebieskiej Karty] — na okoliczność [stosowania przemocy w rodzinie];
- zeznania świadków: [imiona i nazwiska świadków oraz ich adresy zamieszkania] — na okoliczność [konkretna teza dowodowa dla każdego świadka];
- przesłuchanie wnioskodawcy/wnioskodawczyni — na okoliczność całokształtu sytuacji rodzinnej i aktualnych potrzeb dziecka;
- [inne dowody właściwe dla sprawy].
[imię i nazwisko]
adw. / r.pr. [imię i nazwisko]
Kancelaria Adwokacka Factolex ·
adw. Dominik Marchewka · tel. 530 834 077 · Kraków
Co sąd bada przy rozpoznawaniu wniosku o pozbawienie władzy rodzicielskiej?
Sąd rejonowy rozpoznający wniosek o pozbawienie władzy rodzicielskiej bada przede wszystkim, czy spełniona jest którakolwiek z przesłanek z art. 111 § 1 KRO, jednak zawsze przez pryzmat naczelnej zasady prawa rodzinnego — dobra dziecka. Pozbawienie władzy rodzicielskiej nie jest karą dla rodzica — jest środkiem ochrony dziecka. Sąd ocenia zatem nie tylko zachowanie rodzica w przeszłości, ale przede wszystkim aktualne i przyszłe ryzyko dla dobra małoletniego.
Środki stopniowane — zasada proporcjonalności
Sąd rodzinny nie musi sięgać od razu po pozbawienie władzy. Zgodnie z zasadą proporcjonalności ingerencja w władzę rodzicielską powinna być adekwatna do zagrożenia. Katalog środków jest następujący:
| Środek | Podstawa prawna | Kiedy stosowany | Charakter |
|---|---|---|---|
| Zarządzenia opiekuńcze | Art. 109 KRO | Zagrożenie dobra dziecka — pierwsze stadium | Najłagodniejszy — nadzór kuratora, obowiązek leczenia, zakaz opuszczania kraju |
| Zawieszenie | Art. 110 KRO | Przemijająca przeszkoda (np. tymczasowe aresztowanie) | Tymczasowy — ustaje po ustaniu przeszkody |
| Ograniczenie | Art. 109 § 2 KRO | Poważniejsze naruszenia, lecz nietrwałe lub uzasadniające pozostawienie resztek władzy | Częściowe — rodzic traci część uprawnień |
| Pozbawienie | Art. 111 § 1 KRO | Nadużycie, rażące zaniedbanie, trwała przeszkoda | Najsurowszy — całkowita utrata władzy |
Pozbawienie a kontakty z dzieckiem — ważna różnica
Pozbawienie władzy rodzicielskiej nie znosi automatycznie prawa do kontaktów z dzieckiem. Kontakty z rodzicem są odrębną instytucją prawną (art. 113 KRO) i jako zasada przysługują dziecku i rodzicowi niezależnie od posiadania władzy. Sąd może jednak — na odrębny wniosek lub z urzędu — ograniczyć lub zakazać kontaktów, jeżeli kontakty zagrażają dobru małoletniego (art. 113² KRO i art. 113³ KRO). Wniosek o pozbawienie władzy i wniosek o ograniczenie/zakaz kontaktów mogą być złożone łącznie w jednym piśmie.
Czy pozbawienie władzy rodzicielskiej znosi alimenty?
Nie. Obowiązek alimentacyjny wynika z pokrewieństwa (art. 128 KRO), a nie z posiadania władzy rodzicielskiej. Rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej na podstawie art. 111 § 1 KRO nadal jest zobowiązany do łożenia na utrzymanie dziecka. Alimenty mogą być zasądzone w tym samym postępowaniu — łącznie z wnioskiem o pozbawienie władzy.
Najczęściej zadawane pytania — pozbawienie władzy rodzicielskiej