Grzywna Za Przestępstwo Od 1000 Zł. Co Zmienia Projekt UD413 I Od Kiedy?

Autor: adw. Dominik Andrzej Marchewka (Izba Adwokacka w Katowicach, KAT/Adw/1381) ·
Opublikowano: 7 listopada 2026 ·
Ostatnia weryfikacja stanu prawnego: 7 listopada 2026

Czym jest projekt UD413?

Projekt UD413 to rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny, przygotowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Projekt UD413 zmienia jeden mechanizm: wysokość jednej stawki dziennej grzywny, określoną w art. 33 § 3 Kodeksu karnego. Sposób ustalania liczby stawek dziennych pozostaje bez zmian, więc sąd nadal najpierw ocenia wagę przestępstwa, a dopiero potem sytuację majątkową sprawcy.

Pierwsza wersja projektu UD413 z czerwca 2026 r. przewidywała górną granicę stawki dziennej 20 000 zł. Po konsultacjach publicznych Ministerstwo Sprawiedliwości obniżyło ją do 10 000 zł, wskazując, że sądy rzadko orzekają grzywny bliskie maksimum. Wersję z górną granicą 10 000 zł przyjęła Rada Ministrów 3 listopada 2026 r.

W skrócie: UD413 zmienia wartość jednej stawki dziennej, a nie liczbę stawek, którą sąd wymierza za przestępstwo.

Ile wyniesie grzywna po zmianie?

Grzywna w Kodeksie karnym jest iloczynem dwóch wartości: liczby stawek dziennych (od 10 do 540) i wysokości jednej stawki. Po wejściu w życie projektu UD413 dolna granica stawki dziennej wzrośnie dziesięciokrotnie, a górna pięciokrotnie. Tabela pokazuje graniczne kwoty grzywny przy tej samej liczbie stawek, obliczone rachunkowo według obecnego i projektowanego art. 33 § 3 k.k.

Przy nadzwyczajnym obostrzeniu kary Kodeks karny dopuszcza do 810 stawek dziennych, co przy projektowanej stawce 10 000 zł daje rachunkowo 8 100 000 zł. W praktyce sądowej grzywny bliskie górnej granicy dotyczą głównie przestępstw gospodarczych o wysokiej szkodzie, a nie typowych spraw rozpoznawanych przez sądy rejonowe w Krakowie czy Olkuszu.

Od kiedy wyższe grzywny będą obowiązywać?

Wyższe grzywny nie obowiązują w dniu publikacji tego artykułu. Projekt UD413 musi przejść pełną ścieżkę ustawodawczą: Sejm, Senat i podpis Prezydenta RP, a następnie ogłoszenie w Dzienniku Ustaw. Według projektu ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Dokładną datę wejścia w życie podamy w sekcji Etapy legislacyjne po publikacji ustawy.

1. Przyjęcie projektu przez Radę Ministrów (3 listopada 2026 r.).
2. Skierowanie projektu do Sejmu i nadanie numeru druku.
3. Pierwsze czytanie, prace w Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach, drugie i trzecie czytanie.
4. Stanowisko Senatu (do 30 dni).
5. Podpis albo weto Prezydenta RP (21 dni).
6. Ogłoszenie w Dzienniku Ustaw i 14 dni vacatio legis.

Czy nowe stawki obejmą sprawy w toku?

Nowe stawki grzywny z projektu UD413 nie obejmą czynów popełnionych przed wejściem ustawy w życie, jeżeli dotychczasowe przepisy są dla sprawcy korzystniejsze. Art. 4 § 1 Kodeksu karnego stanowi, że jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy.

Sąd porównuje ustawę dawną i nową całościowo, w odniesieniu do konkretnej sprawy, i nie może łączyć korzystnych elementów obu stanów prawnych. Projekt UD413 jednocześnie podnosi wartość stawki i usuwa minimalne liczby stawek wprowadzone w 2022 r., na przykład w art. 37a k.k. Dlatego w wybranych sprawach nowa ustawa może okazać się względniejsza na dole widełek. Taka ocena wymaga analizy konkretnego przepisu po uchwaleniu ostatecznego tekstu.

„W sprawach, w których zarzucany czyn popełniono przed wejściem w życie nowelizacji, obrońca powinien porównać oba stany prawne dla konkretnego przepisu. Nowa ustawa nie zawsze jest surowsza w każdym elemencie wymiaru kary.”
adw. Dominik Andrzej Marchewka, Kancelaria Adwokacka Factolex

Jak sąd ustala stawkę dzienną grzywny?

Sąd karny wymierza grzywnę dwuetapowo. Najpierw ustala liczbę stawek dziennych według dyrektyw wymiaru kary, czyli stopnia winy, społecznej szkodliwości czynu i celów kary. Następnie ustala wysokość jednej stawki według art. 33 § 3 k.k., biorąc pod uwagę dochody sprawcy, jego warunki osobiste, rodzinne, stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe. Projekt UD413 zmienia wyłącznie granice tego drugiego etapu.

1. Liczba stawek: zależy od wagi przestępstwa (co do zasady 10-540 stawek).
2. Wysokość stawki: zależy od sytuacji majątkowej sprawcy (dziś 10-2000 zł, według UD413 100-10 000 zł).
3. Kontrola wykonalności: art. 58 § 2 k.k. stanowi, że grzywny nie orzeka się, jeżeli dochody sprawcy, jego stosunki majątkowe lub możliwości zarobkowe uzasadniają przekonanie, że sprawca grzywny nie uiści i nie będzie jej można ściągnąć w drodze egzekucji.
4. Wykonanie: niezapłacona grzywna może zostać rozłożona na raty, zamieniona na pracę społecznie użyteczną albo na zastępczą karę pozbawienia wolności według Kodeksu karnego wykonawczego.

Dlaczego rząd podnosi grzywny?

Ministerstwo Sprawiedliwości uzasadnia projekt UD413 utratą realnej wartości grzywny. Widełki stawki dziennej w Kodeksie karnym nie zmieniły się od wejścia kodeksu w życie w 1998 r. Płaca minimalna wynosiła wtedy 500 zł brutto, a w 2026 r. wynosi 4806 zł, czyli około 9,6 raza więcej. Według resortu grzywna w wysokości 100 zł odpowiada dziś raczej karze za wykroczenie niż za przestępstwo.

Projekt UD413 nie wprowadza jednak automatycznej waloryzacji. W przeciwieństwie do Kodeksu karnego skarbowego, który wiąże stawkę dzienną z płacą minimalną, Kodeks karny pozostaje przy kwotach stałych. Komentatorzy wskazują, że za kilkanaście lat problem utraty wartości grzywny może wrócić w tej samej postaci.

Czy zmiana dotyczy mandatów i Kodeksu karnego skarbowego?

Projekt UD413 dotyczy wyłącznie grzywien za przestępstwa z Kodeksu karnego i ustaw, które odsyłają do jego części ogólnej. Mandaty karne i grzywny za wykroczenia z Kodeksu wykroczeń oraz grzywny za przestępstwa skarbowe z Kodeksu karnego skarbowego działają według odrębnych reguł. Tabela porównuje trzy systemy grzywny w polskim prawie karnym na listopad 2026 r.

W skrócie: mandat za wykroczenie drogowe nie wzrośnie z powodu UD413. Wzrosną grzywny orzekane przez sąd za przestępstwa.

Kogo zmiana dotknie najbardziej?

Najbardziej odczuwalna jest zmiana dolnej granicy. Dla osób o wysokich dochodach nowa górna granica 10 000 zł za stawkę pozostanie w większości spraw teoretyczna. Dla osób o niskich dochodach różnica między grzywną 100 zł a 1000 zł może przesądzić o tym, czy grzywna zostanie zapłacona. Krajowa Rada Doradców Podatkowych w opinii z 24 lipca 2026 r. zwróciła uwagę, że wyższe minimum ogranicza swobodę sądu wobec sprawców o niskich dochodach.

Rozbieżność rośnie także na granicy wykroczenia i przestępstwa. Przy czynach, w których o kwalifikacji decyduje próg kwotowy (na przykład kradzież mienia o wartości do 800 zł jako wykroczenie), dolna granica grzywny za wykroczenie pozostanie na poziomie 20 zł, a za przestępstwo wzrośnie do 1000 zł. Prawidłowa kwalifikacja czynu zyska na znaczeniu finansowym dla oskarżonego.

Co zrobić, jeśli toczy się Twoja sprawa karna?

Osoba, wobec której toczy się postępowanie karne, nie musi podejmować pochopnych działań z powodu samego przyjęcia projektu przez rząd. Ochronę przed surowszymi przepisami zapewnia art. 4 § 1 k.k. Warto natomiast uporządkować dokumentację majątkową i przemyśleć strategię obrony, bo wysokość stawki dziennej zależy od udokumentowanej sytuacji materialnej oskarżonego.

1. Ustal datę czynu wskazaną w zarzucie: to ona decyduje o porównaniu ustawy dawnej i nowej.
2. Zbierz dokumenty o dochodach, kosztach utrzymania i osobach na utrzymaniu (zaświadczenia, umowy, PIT).
3. Przed wyrażeniem zgody na dobrowolne poddanie się karze (art. 335 lub art. 387 k.p.k.) sprawdź z obrońcą, według której ustawy wyliczono proponowaną grzywnę.
4. Jeżeli grzywna przekracza Twoje możliwości, wnioskuj o raty albo wskaż okoliczności z art. 58 § 2 k.k. w sposób przemyślany, bo mogą prowadzić do innej kary.
5. Śledź status projektu UD413: aktualizujemy ten artykuł po każdym etapie w Sejmie.

Jeżeli toczy się Twoja sprawa przed sądem w Krakowie lub Olkuszu, zobacz także: obrona w sprawach karnych w Małopolsce, kancelaria adwokacka w Olkuszu oraz adwokat karny w Krakowie.

Etapy legislacyjne UD413 (aktualizowane)

Ta sekcja jest aktualizowana po każdym etapie prac nad projektem UD413. Data ostatniej weryfikacji znajduje się pod tytułem artykułu.

Najczęściej zadawane pytania

Artykuł ma charakter informacyjny i opisuje projekt ustawy, który może zmienić się w toku prac parlamentarnych. Nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie i nie gwarantuje określonego rozstrzygnięcia. W sprawie karnej skonsultuj się z adwokatem. Stan prawny na 7 listopada 2026 r.