PRZEWLEKŁOŚĆ POSTĘPOWANIA SĄDOWEGO: JAK UZYSKAĆ PIENIĄDZE OD SKARBU PAŃSTWA ZA ZBYT DŁUGI PROCES? POSTANOWIENIE SĄDU NAJWYŻSZEGO I NSP 379/26

Autor: adw. Dominik Andrzej Marchewka · Kancelaria Adwokacka Factolex, Kraków i Olkusz · Opublikowano: 20 października 2026 · Kategoria: Prawo cywilne, Prawa strony w procesie, Case Study

Czym jest przewlekłość postępowania sądowego?

Przewlekłość postępowania to sytuacja, w której postępowanie sądowe trwa dłużej, niż jest to konieczne do wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych sprawy. Definicję tę zawiera art. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Ustawa obejmuje postępowanie cywilne, karne, sądowoadministracyjne, egzekucyjne oraz postępowanie przygotowawcze prowadzone lub nadzorowane przez prokuratora.

Prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki wynika z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Polska ustawa o skardze na przewlekłość powstała po wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 26 października 2000 r. w sprawie Kudła przeciwko Polsce, w którym Trybunał uznał, że państwo musi zapewnić obywatelom skuteczny krajowy środek prawny przeciwko przewlekłości postępowań.

W skrócie: prawo do szybkiego procesu jest prawem konstytucyjnym, a skarga na przewlekłość jest krajowym narzędziem jego egzekwowania.

Co orzekł Sąd Najwyższy w sprawie I NSP 379/26?

Sąd Najwyższy, rozpoznając na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 września 2026 r. skargę klienta Kancelarii Adwokackiej Factolex, uwzględnił ją w całości. Skarga dotyczyła postępowania apelacyjnego przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie, sygn. akt I ACa 3499/24, a uczestnikiem postępowania skargowego był Skarb Państwa reprezentowany przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie.

Okres przewlekłości wskazany przez Sąd Najwyższy obejmuje blisko 2 lata, od 16 października 2024 r. do 30 września 2026 r. Przyznana kwota 3 000 zł przekracza ustawowe minimum 2 000 zł. Zalecenie z punktu 3 ma dla strony często większe znaczenie niż sama rekompensata, ponieważ zobowiązuje sąd apelacyjny do wyznaczenia rozprawy w konkretnym terminie.

W skrócie: skarga dała klientowi jednocześnie pieniądze, zwrot opłaty i wyznaczony termin rozprawy w jego sprawie.

Kto może złożyć skargę na przewlekłość postępowania?

Skargę na przewlekłość postępowania może złożyć każda strona postępowania sądowego, niezależnie od tego, czy jest osobą fizyczną, przedsiębiorcą czy inną organizacją. Ustawa z 2004 r. przyznaje to prawo również innym uczestnikom postępowania, którzy realizują w nim swoje uprawnienia. Skarżący nie musi mieć adwokata, ale profesjonalny pełnomocnik zwiększa szansę na prawidłowe sformułowanie żądań i uzasadnienia.

Który sąd rozpoznaje skargę na przewlekłość?

Skargę rozpoznaje sąd przełożony nad sądem, przed którym toczy się postępowanie, zgodnie z art. 4 ustawy z 2004 r. Skargę wnosi się jednak za pośrednictwem sądu, w którym sprawa jest prowadzona. W sprawie I NSP 379/26 postępowanie toczyło się przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie, dlatego skargę rozpoznał Sąd Najwyższy.

Ile pieniędzy można otrzymać za przewlekłość postępowania?

Uwzględniając skargę, sąd na żądanie skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa sumę pieniężną w wysokości od 2 000 do 20 000 zł. Zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy z 2004 r. suma ta wynosi nie mniej niż 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od liczby jego etapów. Sąd może przyznać więcej niż 500 zł za rok, jeżeli sprawa ma szczególne znaczenie dla skarżącego, który swoją postawą nie przyczynił się w sposób zawiniony do przedłużenia postępowania.

Suma pieniężna z art. 12 ust. 4 nie wyczerpuje roszczeń strony. Zgodnie z art. 15 ustawy z 2004 r. strona, której skargę uwzględniono, może w odrębnym postępowaniu dochodzić od Skarbu Państwa naprawienia szkody wynikłej ze stwierdzonej przewlekłości, a także zadośćuczynienia.

W skrócie: za przewlekłość przysługuje od 2 000 do 20 000 zł bez dowodzenia szkody, a większe straty można dochodzić w osobnym procesie.

Jak sąd ocenia, czy postępowanie jest przewlekłe?

Sąd rozpoznający skargę ocenia terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia. Art. 2 ust. 2 ustawy z 2004 r. wskazuje kryteria tej oceny. Sąd bierze pod uwagę całokształt postępowania, a nie tylko ostatni etap sprawy.

Jak złożyć skargę na przewlekłość krok po kroku?

Skargę na przewlekłość wnosi się w toku postępowania, którego dotyczy (art. 5 ust. 1 ustawy z 2004 r.). Po prawomocnym zakończeniu sprawy skarga nie przysługuje. Procedura wygląda następująco:

1. Analiza akt sprawy: ustalenie okresów bezczynności sądu, dat czynności procesowych i własnych działań strony.
2. Sporządzenie skargi: pismo zatytułowane „Skarga na przewlekłość postępowania”, z oznaczeniem sądu rozpoznającego skargę i sądu prowadzącego sprawę, sygnaturą akt, żądaniem stwierdzenia przewlekłości i uzasadnieniem.
3. Zgłoszenie żądań dodatkowych: żądanie przyznania sumy pieniężnej (z kwotą) oraz żądanie zalecenia sądowi podjęcia określonych czynności w wyznaczonym terminie.
4. Uiszczenie opłaty: opłata stała wynosi 200 zł (art. 17 ustawy z 2004 r.). W razie trudnej sytuacji materialnej można wnieść o zwolnienie od opłaty.
5. Złożenie skargi: w biurze podawczym sądu prowadzącego sprawę albo listem poleconym w placówce pocztowej.
6. Rozpoznanie skargi: sąd rozpoznaje skargę w terminie 2 miesięcy od jej wniesienia (art. 11 ustawy z 2004 r.).
7. Zwrot opłaty i wypłata sumy: po uwzględnieniu skargi opłata podlega zwrotowi, a suma pieniężna jest wypłacana ze środków sądu, w którym nastąpiła przewlekłość.

Ponowną skargę w tej samej sprawie można wnieść po upływie 12 miesięcy od dnia wydania orzeczenia w przedmiocie poprzedniej skargi (art. 14 ustawy z 2004 r.). W postępowaniu przygotowawczym z zastosowaniem tymczasowego aresztowania oraz w sprawach egzekucyjnych termin ten wynosi 6 miesięcy.

Jaki środek przysługuje w innych rodzajach postępowań?

Ustawa z 2004 r. dotyczy postępowań sądowych, postępowania przygotowawczego oraz egzekucji sądowej. Przewlekłość postępowania przed organami administracji publicznej, na przykład urzędem miasta czy starostwem, zwalcza się innymi środkami.

Jakie błędy najczęściej przekreślają skargę?

Skarga na przewlekłość jest pismem sformalizowanym, a błędy formalne lub merytoryczne mogą prowadzić do jej odrzucenia albo oddalenia. W praktyce Kancelarii Adwokackiej Factolex najczęściej spotykane problemy w skargach przygotowanych samodzielnie przez strony to:

Doświadczenie adw. Dominika Marchewki w sprawach o przewlekłość

Adw. Dominik Andrzej Marchewka jest adwokatem, doktorantem prawa i mediatorem sądowym, założycielem Kancelarii Adwokackiej Factolex z siedzibami w Krakowie i Olkuszu. Adw. Dominik Marchewka reprezentuje klientów przed sądami rejonowymi, okręgowymi, Sądem Apelacyjnym w Krakowie oraz Sądem Najwyższym, w sprawach cywilnych, rodzinnych, karnych, z zakresu prawa pracy i ochrony konsumentów.

W sprawach o przewlekłość postępowania adw. Dominik Marchewka osobiście analizuje akta sprawy głównej, ustala okresy bezczynności sądu, przygotowuje skargę z żądaniem sumy pieniężnej i zalecenia oraz reprezentuje klienta w postępowaniu skargowym. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2026 r., I NSP 379/26, uzyskane w sprawie prowadzonej przez adw. Dominika Marchewkę, objęło wszystkie trzy cele skargi: stwierdzenie przewlekłości, przyznanie sumy pieniężnej i zalecenie wyznaczenia rozprawy.

Skarga na przewlekłość to narzędzie, z którego strony korzystają zbyt rzadko. Wiele osób latami czeka na rozprawę, nie wiedząc, że mają prawo domagać się od państwa rekompensaty i przyspieszenia sprawy. Najważniejsza jest dokładna chronologia czynności sądu oraz właściwie sformułowane żądania, bo bez wniosku o sumę pieniężną sąd jej nie przyzna. Postanowienie w sprawie I NSP 379/26 pokazuje, że dobrze przygotowana skarga daje klientowi realny efekt.

adw. Dominik Andrzej Marchewka, Kancelaria Adwokacka Factolex

Zgodnie z zasadami etyki adwokackiej adwokat nie obiecuje klientowi określonego wyniku sprawy, ponieważ o zasadności skargi rozstrzyga sąd. Kancelaria Adwokacka Factolex zapewnia rzetelną ocenę szans skargi przed jej wniesieniem oraz profesjonalne prowadzenie postępowania.

Kancelaria Adwokacka Factolex w Krakowie i Olkuszu

Źródła prawa i oficjalne publikacje

Dane skarżącego zostały zanonimizowane z poszanowaniem tajemnicy adwokackiej. Każda sprawa ma indywidualny charakter, a rozstrzygnięcie opisane w artykule nie stanowi zapewnienia co do wyniku innych postępowań. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na dzień 20 października 2026 r.