Po rozwodzie były mąż albo była żona mogą w określonych sytuacjach żądać alimentów na własne utrzymanie. Kluczowe znaczenie ma treść wyroku rozwodowego, zwłaszcza rozstrzygnięcie o winie. Art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje dwa różne modele odpowiedzialności: alimenty związane z niedostatkiem oraz szerszy obowiązek małżonka wyłącznie winnego. Weto Prezydenta z 2026 r. tych zasad nie zmieniło.
Kiedy można żądać alimentów od byłego małżonka?
Podstawą jest art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W aktualnym stanie prawnym należy rozróżnić przede wszystkim dwie sytuacje.
Pierwsza wynika z art. 60 § 1 KRO. Małżonek, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozpadu małżeństwa, może domagać się środków utrzymania, jeżeli znajduje się w niedostatku.
Druga, korzystniejsza dla uprawnionego, wynika z art. 60 § 2 KRO. Jeżeli były małżonek został uznany za wyłącznie winnego, małżonek niewinny nie musi wykazywać niedostatku. Musi jednak wykazać, że rozwód spowodował istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej. Aktualne brzmienie art. 60 znajduje się w tekście jednolitym KRO, Dz.U. z 2026 r. poz. 236. ELI
Najważniejsza tabela: wina a alimenty po rozwodzie
| Treść wyroku rozwodowego | Kto może żądać alimentów? | Co trzeba wykazać? | Czy działa limit 5 lat? |
|---|---|---|---|
| Bez orzekania o winie | każde z byłych małżonków | niedostatek | zasadniczo tak |
| Wina obojga | każde, jeżeli znajduje się w niedostatku | niedostatek | nie ma automatycznego limitu 5 lat |
| Wyłączna wina jednego małżonka | małżonek niewinny | wystarczy istotne pogorszenie sytuacji materialnej | nie ma limitu 5 lat |
| Małżonek wyłącznie winny chce alimentów | co do zasady nie może oprzeć roszczenia na art. 60 § 1 lub § 2 | brak podstawy z art. 60 | nie dotyczy |
Ta tabela pokazuje jedną z najczęściej pomijanych konsekwencji art. 60 KRO: rozwód bez orzekania o winie i rozwód z winy obojga nie wywołują identycznych skutków w zakresie czasu trwania alimentów.
Co oznacza „niedostatek” z art. 60 § 1 KRO?
Niedostatek nie oznacza wyłącznie sytuacji, w której były małżonek nie posiada absolutnie żadnego dochodu.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że należy badać całokształt sytuacji życiowej i majątkowej uprawnionego. Niedostatek może występować również wtedy, gdy dana osoba dysponuje pewnym dochodem, ale nie pozwala jej on na pełne pokrycie usprawiedliwionych potrzeb. Sąd Najwyższy wskazywał na takie rozumienie tego pojęcia m.in. w wyroku z 7 października 1999 r., I CKN 146/98. SN.pl
W praktyce sąd zestawia więc dwa elementy:
usprawiedliwione potrzeby byłego małżonka oraz jego realne możliwości samodzielnego zaspokojenia tych potrzeb.
Znaczenie mogą mieć koszty mieszkania, żywności, leczenia, leków, transportu czy podstawowych potrzeb życia codziennego. Nie wystarczy jednak samo wykazanie, że po rozwodzie żyje się skromniej.
Kiedy wystarczy pogorszenie sytuacji materialnej?
Znacznie szerszą ochronę daje art. 60 § 2 KRO.
Warunkiem jest jednak bardzo konkretne rozstrzygnięcie wyroku rozwodowego: jeden małżonek musi zostać uznany za wyłącznie winnego, a drugi za niewinnego.
Wtedy małżonek niewinny nie musi znajdować się w niedostatku.
Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej i Administracyjnej z 16 grudnia 1987 r., III CZP 91/86, wskazał sposób przeprowadzania takiej oceny. Sąd powinien porównać rzeczywistą sytuację materialną małżonka niewinnego po rozwodzie z sytuacją, w której znajdowałby się on hipotetycznie, gdyby małżeństwo nadal prawidłowo funkcjonowało. Nie oznacza to jednak automatycznego prawa do identycznej stopy życiowej byłych małżonków. Saos
Przykład
Przed rozwodem małżonkowie prowadzili wspólne gospodarstwo domowe. Jeden z nich osiągał 15 000 zł miesięcznie, drugi 4 000 zł. Po rozwodzie małżonek niewinny nadal zarabia 4 000 zł i nie znajduje się w klasycznym niedostatku.
Nie oznacza to jeszcze, że roszczenie alimentacyjne jest wykluczone.
Jeżeli drugi małżonek został uznany za wyłącznie winnego, trzeba zbadać, czy rozwód doprowadził do istotnego pogorszenia sytuacji materialnej małżonka niewinnego. Jest to inna przesłanka niż niedostatek.
Czy alimenty na byłego małżonka zawsze kończą się po 5 latach?
Nie. To jedno z najbardziej rozpowszechnionych uproszczeń dotyczących art. 60 KRO.
Art. 60 § 3 KRO przewiduje pięcioletni termin tylko wtedy, gdy zobowiązanym do alimentów jest małżonek, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia. Termin liczy się od orzeczenia rozwodu. W wyjątkowych okolicznościach sąd może go przedłużyć. ELI
Dlatego przy rozwodzie bez orzekania o winie zasadą jest pięcioletnie ograniczenie.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy zobowiązany został uznany za winnego.
Wina obojga też ma znaczenie dla pięcioletniego terminu
To szczególnie ważny szczegół.
Jeżeli rozwód został orzeczony z winy obojga małżonków, każdy z nich może żądać alimentów tylko po wykazaniu niedostatku, czyli na podstawie art. 60 § 1 KRO.
Ale jednocześnie zobowiązany został przecież uznany za winnego.
Literalnie nie spełnia więc warunku z art. 60 § 3, zgodnie z którym pięcioletni limit dotyczy zobowiązanego, który nie został uznany za winnego. Oznacza to, że przy winie obojga nie działa automatyczne wygaśnięcie obowiązku po pięciu latach. Sip Lex
To może mieć realne znaczenie przy podejmowaniu decyzji, czy w procesie rozwodowym żądać ustalenia winy.
Czy można przedłużyć alimenty po upływie 5 lat?
Tak, ale art. 60 § 3 KRO wymaga wystąpienia wyjątkowych okoliczności.
W orzecznictwie przyjęto, że żądanie przedłużenia może zostać zgłoszone nawet po upływie pięciu lat, natomiast wyjątkowe okoliczności uzasadniające przedłużenie powinny powstać przed upływem tego terminu. Takie stanowisko wiązane jest m.in. z uchwałą SN z 15 września 1978 r., III CZP 57/78, oraz wyrokiem SN z 28 stycznia 1999 r., III CKN 1041/98. Saos
Bardzo aktualny przykład przynosi wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z 22 lipca 2026 r., VI Ca 183/26.
Sprawa dotyczyła rozwodu bez orzekania o winie sprzed około 25 lat. Powód domagał się przedłużenia obowiązku alimentacyjnego. Sąd oddalił apelację i podkreślił znaczenie pięcioletniego ograniczenia oraz konieczność wykazania wyjątkowych okoliczności uzasadniających jego przedłużenie. Portal Orzeczeń
To dobry przykład, dlaczego po wielu latach od rozwodu nie można po prostu powrócić do kwestii winy i próbować na nowo wykazywać, kto faktycznie odpowiadał za rozpad małżeństwa.
Czy nowe małżeństwo kończy alimenty od byłego małżonka?
Tak.
Jeżeli osoba uprawniona do alimentów zawrze nowe małżeństwo, obowiązek poprzedniego małżonka wygasa. Wynika to wprost z art. 60 § 3 KRO. ELI
Inaczej jest w przypadku związku nieformalnego.
Samo pozostawanie w konkubinacie nie powoduje automatycznie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego. Sąd Najwyższy zajmował takie stanowisko m.in. w wyroku z 10 lipca 1998 r., I CKN 788/97. Nowa sytuacja życiowa może jednak mieć znaczenie przy ocenie aktualnych potrzeb uprawnionego i dalszego zakresu obowiązku. Alimenty – praktyczny poradnik
Czy można później obniżyć albo uchylić alimenty?
Tak.
Zasądzenie alimentów nie oznacza, że raz ustalona kwota musi obowiązywać bez względu na późniejsze wydarzenia.
Na podstawie art. 138 KRO, jeżeli nastąpi zmiana stosunków, można żądać zmiany wcześniejszego orzeczenia albo umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. pelnora.app
Znaczenie może mieć przykładowo istotna poprawa sytuacji finansowej osoby pobierającej alimenty, pogorszenie możliwości zarobkowych zobowiązanego albo inne trwałe zmiany wpływające na przesłanki świadczenia.
Czy alimentów można żądać już w sprawie rozwodowej?
Tak.
Art. 444 Kodeksu postępowania cywilnego pozwala małżonkowi dochodzić roszczenia alimentacyjnego od drugiego małżonka na wypadek orzeczenia rozwodu. Żądanie można zgłosić w piśmie procesowym albo na rozprawie w obecności drugiego małżonka. Lexeva
To ma praktyczne znaczenie. Decyzja o sposobie sformułowania żądania rozwodowego, w szczególności dotyczącego winy, może później bezpośrednio wpływać na podstawę prawną alimentów między byłymi małżonkami.
Co zmieniło weto Prezydenta z 2026 r.?
W kontekście alimentów konieczne jest wyjaśnienie jednej rzeczy:
prezydenckie weto z 30 kwietnia 2026 r. nie zniosło ani nie zmieniło obecnie obowiązujących zasad z art. 60 KRO.
Prezydent Karol Nawrocki odmówił podpisania ustawy z 13 marca 2026 r. o zmianie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz niektórych innych ustaw. Ustawa była procedowana jako druk sejmowy nr 2121. prezydent.gov.pl
Jej zasadniczym rozwiązaniem było wprowadzenie rozwodu pozasądowego przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego dla określonej grupy małżeństw. Procedura miała dotyczyć m.in. małżonków bez wspólnych małoletnich dzieci. Sejm
Co projektowany rozwód przed USC oznaczałby dla alimentów?
To właśnie tutaj pojawia się interesujące powiązanie z art. 60 KRO.
Uchwalona, lecz zawetowana ustawa przewidywała, że rozwód pozasądowy wywoływałby skutki takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy za rozkład pożycia. Senat
W praktyce miałoby to bardzo istotny skutek alimentacyjny.
Po takim rozwodzie były małżonek mógłby korzystać z mechanizmu odpowiadającego art. 60 § 1 KRO, czyli musiałby wykazać niedostatek. Nie powstawałaby natomiast sytuacja z art. 60 § 2, ponieważ w pozasądowej procedurze nie byłoby małżonka uznanego za wyłącznie winnego. Materiały legislacyjne wprost wskazywały tę konsekwencję. Gov.pl
Weto sprawiło, że rozwiązanie to nie weszło w życie.
Według oficjalnego przebiegu prac nad drukiem nr 2121 wniosek Prezydenta o ponowne rozpatrzenie ustawy został skierowany 12 maja 2026 r. do Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach, a strona Sejmu nadal wskazuje niezakończone prace nad ustawą. Sejm
Co zatem obowiązuje w październiku 2026 r.?
Dla osoby planującej rozwód praktyczna odpowiedź jest prosta:
rozwód nadal następuje przed sądem, a rozstrzygnięcie dotyczące winy może mieć bardzo poważne konsekwencje dla późniejszych alimentów między małżonkami.
Weto nie zmieniło art. 60 KRO i nie wprowadziło rozwodu administracyjnego przed USC.
Jak przygotować sprawę o alimenty od byłego małżonka?
Najpierw należy ustalić dokładną treść prawomocnego wyroku rozwodowego. Nie wystarczy informacja, że rozwód był „z winą”. Trzeba ustalić, czy była to wyłączna wina jednej strony, wina obojga czy rozwód bez orzekania o winie.
Dopiero potem można określić właściwą podstawę: niedostatek z art. 60 § 1 albo istotne pogorszenie sytuacji materialnej z art. 60 § 2.
W postępowaniu znaczenie mają przede wszystkim dokumenty pozwalające odtworzyć dochody, majątek i wydatki stron: deklaracje podatkowe, zaświadczenia o wynagrodzeniu, historia rachunku bankowego, dokumentacja kosztów mieszkaniowych, rachunki, wydatki związane z leczeniem oraz dowody dotyczące możliwości zarobkowych.
Przy art. 60 § 2 warto dodatkowo pokazać sądowi dwa obrazy sytuacji ekonomicznej: rzeczywisty po rozwodzie i hipotetyczny, jaki istniałby przy dalszym prawidłowym funkcjonowaniu małżeństwa.
FAQ – alimenty na byłego męża lub byłą żonę
Czy po rozwodzie bez orzekania o winie można dostać alimenty?
Tak. Trzeba jednak zasadniczo wykazać niedostatek. W takim przypadku zastosowanie znajduje art. 60 § 1 KRO.
Czy niewinna żona albo niewinny mąż musi być w niedostatku?
Nie, jeżeli drugi małżonek został uznany za wyłącznie winnego. Wtedy podstawą może być art. 60 § 2 KRO i istotne pogorszenie sytuacji materialnej.
Czy alimenty zawsze wygasają po pięciu latach?
Nie. Pięcioletni limit dotyczy sytuacji, gdy zobowiązany nie został uznany za winnego rozkładu pożycia.
Czy przy winie obojga alimenty kończą się po pięciu latach?
Nie ma takiego automatycznego skutku. Każdy z małżonków został bowiem uznany za winnego, natomiast dla uzyskania alimentów konieczne jest wykazanie niedostatku.
Czy zawarcie nowego małżeństwa kończy alimenty?
Tak, jeżeli nowe małżeństwo zawiera osoba uprawniona do alimentów. Art. 60 § 3 KRO przewiduje w takim przypadku wygaśnięcie obowiązku.
Czy nowy partner bez ślubu kończy alimenty?
Nie automatycznie. Konkubinat nie jest równoznaczny z zawarciem nowego małżeństwa, choć konkretna sytuacja ekonomiczna uprawnionego może mieć znaczenie dla wysokości albo dalszego istnienia świadczenia.
Czy weto Prezydenta z 2026 r. zmieniło alimenty dla byłych małżonków?
Nie. Weto zablokowało ustawę przewidującą rozwód pozasądowy przed kierownikiem USC. Aktualny art. 60 KRO nadal obowiązuje. prezydent.gov.pl
Podsumowanie
Art. 60 KRO łączy obowiązek alimentacyjny po rozwodzie bezpośrednio z rozstrzygnięciem dotyczącym winy oraz sytuacją ekonomiczną byłych małżonków.
Najważniejsze jest rozróżnienie pomiędzy niedostatkiem z art. 60 § 1 KRO a istotnym pogorszeniem sytuacji materialnej z art. 60 § 2 KRO. Równie istotne jest prawidłowe rozumienie pięcioletniego terminu. Nie jest on uniwersalną granicą wszystkich alimentów między byłymi małżonkami.
Prezydenckie weto z 30 kwietnia 2026 r. nie zmieniło tych zasad. Spowodowało natomiast, że nie weszła w życie procedura rozwodu pozasądowego, która w zakresie alimentów miała traktować rozwiedzionych tak, jak gdyby żaden z nich nie ponosił winy.
Stan prawny: 17 października 2026 r. Tekst ma charakter ogólnej informacji prawnej i nie stanowi analizy konkretnej sprawy.