ANTYWINDYKACJA – A USUNIĘCIE MIENIA SPOD EGZEKUCJI JAKO PRZESTĘPSTWO

Wierzyciel może złożyć wniosek o ściganie, jeżeli dłużnik specjalnie usuwa mienie spod egzekucji. Usuwanie mienia spod egzekucji może być przestępstwem.

Sytuacja, o której mowa w artykule, jest niestety dość częsta. Dłużnik nie płaci, a próby odzyskania należności okazują się bezskuteczne – czasami ze względu na zachowanie dłużnika, który usuwa mienie spod egzekucji. Zobaczmy, jakie warunki muszą być spełnione, by tak zachowujący się dłużnik mógł odpowiadać za przestępstwo. Jest ono określone w art. 300 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (tekst jedn. Dz.U. z 1997 r., nr 88, poz. 553, z póżn. zm., dalej: K.k.).

Przytoczmy jego treść:
Art. 300. § 1. Kto, w razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Kto, w celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu lub innego organu państwowego, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku zajęte lub zagrożone zajęciem, bądź usuwa znaki zajęcia, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 3. Jeżeli czyn określony w § 1 wyrządził szkodę wielu wierzycielom, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 4. Jeżeli pokrzywdzonym nie jest Skarb Państwa, ściganie przestępstwa określonego w § 1 następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Antywindykacja - Adwokat Kraków
Antywindykacja – Adwokat Kraków

Kto może być sprawcą tego przestępstwa?

Sprawcą może być każdy, kto jest dłużnikiem, a więc osobą, która powinna spełnić określone świadczenie na rzecz wierzyciela.

Na gruncie omawianego przepisu powstała wątpliwość, czy przypadkiem nie chodzi tu tylko o dłużnika przedsiębiorcę, czyli osobę prowadzącą działalność gospodarczą. Wątpliwości pojawiły się ze względu na umieszczenie art. 300 K.k. w rozdziale Przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu. Jednak Sąd Najwyższy rozstrzygnął, że na podstawie tego przepisu może odpowiadać każdy dłużnik, a więc np. również osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej, która zaciągnęła kredyt w banku i go nie spłaciła.

Warto dodać, że w sytuacji, w której dłużnikiem jest jednostka organizacyjna (np. spółka), jako sprawca odpowiada osoba prowadząca sprawy tej jednostki, a więc najczęściej członek zarządu albo prokurent. Wynika to z art. 308 K.k.

Na czym może polegać zachowanie dłużnika jako sprawcy?

Wymieńmy czynności określone w art. 300 K.k., a dotyczące składnika majątku dłużnika:

  • usunięcie,
  • ukrycie,
  • zbycie,
  • darowanie,
  • zniszczenie,
  • uszkodzenie,
  • obciążenie (rzeczywiste albo pozorne),
  • usunięcie znaków zajęcia rzeczy (tylko § 2).

Nie ma potrzeby tłumaczenia wszystkich tych pojęć. Dajmy tylko trzy uwagi.

Zbycie składnika majątku jest to każdy przypadek odpłatnego przeniesienia własności rzeczy na inną osobę, a więc nie tylko sprzedaż, lecz także zamiana oraz każda inna umowa przenosząca własność.

Pod pojęciem obciążenia składnika majątku należy rozumieć przede wszystkim ustanowienie ograniczonego prawa rzeczowego na tym składniku, a więc obciążenie go zastawem, hipoteką, użytkowaniem albo służebnością na rzecz osoby trzeciej. Nie jest wykluczone również obciążenie w postaci zaciągnięcia zwykłego zobowiązania, np. przez wynajęcie rzeczy osobie trzeciej. Należy jednak pamiętać, że tego typu zobowiązania, jako słabsze od praw rzeczowych, raczej nie udaremniają egzekucji, a to jest konieczny warunek odpowiedzialności, o czym będzie mowa niżej.

Usunięcie znaków zajęcia dotyczy znaków umieszczanych przez komornika na rzeczach w trybie art. 854 Kodeksu postępowania cywilnego (ustawa z 17 listopada 1964 r.; Dz.U. z 1964 r., nr 43, poz. 296, z późn. zm.).

Udaremnienie lub uszczuplenie zaspokojenia wierzyciela jako skutek

Do odpowiedzialności karnej dłużnika konieczne jest wystąpienie sytuacji, w której okazało się, że wierzyciel nie uzyskał swojej należności – w ogóle (udaremnienie) albo w części (uszczuplenie). Nie wystarczy tu więc samo abstrakcyjne stwierdzenie, ze dana czynność dłużnika mogła zaszkodzić wierzycielowi. Niezbędne jest wykazanie, że wierzyciel podejmował faktyczne kroki w celu uzyskania należności i one okazały się bezskuteczne (w całości albo w części).

Omawiane przestępstwo jest więc przestępstwem skutkowym i prokurator musi wystąpienie tego skutku wykazać.

Dwie sytuacje: przed orzeczeniem i po orzeczeniu

Artykuł 300 § 1 K.k. przewiduje odpowiedzialność w sytuacji, gdy wierzyciel nie uzyskał jeszcze żadnego orzeczenia przeciwko dłużnikowi. Zgodnie z tym przepisem dłużnikowi musi grozić niewypłacalność albo upadłość.

Warto wskazać, że jest to znamię nieostre, gdyż przepisy prawa w ogóle nie określają, na czym ma polegać taki stan zagrożenia. Nie odgrywa więc ono istotnej roli, bo skoro wystąpił skutek w postaci niezaspokojenia wierzyciela (zob. wyżej), to okoliczność ta, sama w sobie, świadczy o tym, że dłużnikowi groziła niewypłacalność.

Jeżeli zachowanie sprawcy wyrządziło szkodę wielu wierzycielom, to sprawca podlega surowszej karze. Zachodzi wtedy tzw. typ kwalifikowany, określony w art. 301 § 3 K.k.

Artykuł 300 § 2 K.k. dotyczy natomiast przypadku, w którym sąd wydał już orzeczenie przeciwko dłużnikowi i dłużnik działa w celu udaremnienia tego konkretnego orzeczenia. Orzeczeniem tym może być również postanowienie o zabezpieczeniu roszczenia wydawane jeszcze w toku postępowania cywilnego.

Tryb ścigania

Omawiane przestępstwo ścigane jest z oskarżenia publicznego, czyli przez prokuratora, jednakże wierzyciel musi złożyć wniosek o ściganie, bez którego prokurator nie może działać.

Autor

admin

Nazywam się Dominik Marchewka jestem doktorantem prawa oraz aplikantem adwokackim. Jako aplikant adwokacki współpracuję z wieloma kancelariami prawnymi, kontynuując wielopokoleniową tradycję rodzinną. W trakcie studiów poszerzałem swoją wiedzę prawniczą byłem viceprezesem studenckiej poradni prawnej oraz koordynatorem sekcji cywilnej Moje zainteresowania obejmują: prawo cywilne, rodzinne, opiekuńcze i europejskie prawo cywilne. W wolnych chwilach: podróżuje, czytam książki kryminalne, majsterkuje w garażu, biegam